یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٤٩ - تاریخ - آیا طبیعت تاریخ مادی است؟

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٤٤٨

مذهب واقعی که حق و عدل است مبارزه میکنند یعنی اقتضاء مبارزه در آنها هست و به صورت مانعی ظاهر میشوند مستکبرین و ملأ هستند، اما مستضعفین چنین مانعی برای فطرتشان نیست، بلکه دو اقتضاء در آنها هست: هم اقتضاء فطری و هم رسیدن به خیر مادی، بر خلاف مستکبرین که در مذهب منتفی شدن خیر مادی خود را میبینند. این است که اکثریت گروندگان به مذهب مستضعفیناند و بر خلاف نظریه مارکس مستکبرین نیستند که به مذهب میگرایند و هدفشان تحمیق و تخدیر مستضعفین است، و بر خلاف نظریه نیچه مستضعفین برای احیای ارزش عدل و نه برای تأمین منافع خود و فریب ابر مردها به مذهب میگرایند، و بر خلاف نظریه مارکس زدگان خاستگاه مذهب و پیشتازان و گروندگان آن منحصراً مستضعفین نیستند و هدف و روح هم منفعت نیست، ارزشهای انسانی است و روح جنگهای مذهبی جنگهای طبقاتی نیست. مذهب واقعی احیاناً طرفداران خود را از غیر مستضعفین میگیرد، همچنان که احیاناً از آنها از دست میدهد.

به هر حال در عین اینکه استضعاف و مستضعف نقشی دارد در حمایت و در طرفیت با مذهب، چنین نیست که لزوماً خاستگاه مذهب توحیدی طبقه مستضعف باشد و خاستگاه مذهب شرک طبقه مستکبر.

در ورقههای جامعه و تاریخ ص ٤٧٧، از درسهای مارکسیسم در قم ص ١٧٩ نقل کردهایم که:

ما هم تأثیر طبقه را قبول داریم، ولی از نظر ما رابطه طبقه و ذی الطبقه، خواه برای گرایش مستضعف به ایمان و گرایش استضعافگر به کفر، رابطه امکانی اقتضایی است، اما از نظر آنها رابطه مستضعف با گرایش ایمانی لااقل بعد از وارد شدن وضع طبقاتی به خودآگاهی او و همچنین رابطه استضعافگر با گرایش ضد حرکتی و انقلابی رابطه وجوبی و علیت تامهای