یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٤٨ - تاریخ - آیا طبیعت تاریخ مادی است؟

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٤٤٧

یافتن در میان مردم، ریشه طبقاتی قائل نیست [١]؛ نه پیامبران را منحصراً از میان مستضعفین میداند و نه حامیان را. قرآن جنگ مذهب را جنگ توحید علیه شرک، جنگ عدل علیه ظلم میداند، اما روح طبقاتی نمیدهد زیرا در آن صورت جنگ ماده علیه ماده است نه جنگ عقیده و ایمان علیه جهل و شرک و خرافه و تقلید و یا جنگ عدل و گرایش فطری عدل گرایانه علیه ظلم، همچنان که جنگ مذهب را صرفاً علیه مذهب نمیداند، علیه لامذهبی صرف هم میداند که در آیه «ما هی الّا حیاتنا الدنیا نموت و نحیا و مایهلکنا الّا الدهر» اشاره شده است، و بلکه [در] آیاتی که میگوید: انا وجدنا آباءنا علی امة و انا علی آثارهم مقتدون یعنی آیات تقلید و آیات: ما یأتیهم من ذکر من ربهم محدث الّا استمعوه و هم یلعبون، نوعی مبارزه مذهب علیه سنتهای غیرمذهبی آباء و اجدادی نیز دیده میشود، و همچنین آیه و یضع عنهم اصرهم و الاغلال التی کانت علیهم.

و از نظر [اجتماعی] قبول دارد که مذهب توحید و عدل، مذهب آگاهی اجتماعی و حرکت و انقلاب است. اما آنچه قبول ندارد اول خاستگاه اصلی خود مذهب، دوم نوع افرادی است که پیکار میکنند که مخصوص مستضعفین نیست، سوم از نظر روح و هدف که توحید یعنی عقیده و ایمان و دیگر عدل به عنوان یک ارزش انسانی نه به عنوان یک نفع رسان است.

از نظر قرآن، طبیعت تاریخ بهطور کلی مادی نیست، خاستگاه معنویات (اعم از مذهب، اخلاق، فلسفه، هنر و غیره) ضرورتاً مادی نیست، و البته این که مادی نیست به معنی این نیست که تأثیر متقابلی احیاناً در کار نیست؛ خاستگاه اوّلی مذهب (اعم از توحیدی و شرک) طبقه نیست. از نظر درون اجتماع، خاستگاه مذهب توحید، فطرت انسانی است که گرایش به وحی یا قبول مذهب میکند و از ناحیه خارج اجتماع هم وحی الهی است. از نظر قرآن، آنان که با