یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٥٣ - یادداشت سخنرانی فلسفه تاریخ از نظر قرآن دانشگاه شیراز (٢٠/ ٨/ ٥٣)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥٥٢

أحسنتم أحسنتم لانفسکم و ان اسأتم فلها ...، و ان عدتم عدنا ...، ایضاً: و لکل امة اجل فاذا جاء اجلهم لا یستأخرون ساعة و لا یستقدمون ...، بلکه آیات و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون ان کنتم مؤمنین [١] و امثال اینها به هیچ وجه ناظر به حال فرد نیست، ناظر به حال جمع است.

این که در قرآن در مورد سرگذشت و سرنوشت اقوام و ملل از سنن ثابت و لایتغیر یاد میکند، دلیل بر این است که اقوام- نه افراد- در شرایط مشابه سرنوشت مشابهی دارند. این خود میرساند که برای جامعه طبیعت خاص، شخصیت و اصالت و واقعیت قائل است.

جامعه و تاریخ

سرگذشت بشر متغیر و متحول است، یعنی جامعه بشری از نظر نظامات، کیفیات، خصوصیات، مراحل تکامل یکنواخت نیست، برخلاف جوامع حیوانات که یکنواخت است و بنابراین تاریخ به معنی تحولات و فلسفه تاریخ و راز تحولات ندارد.

یادداشت سخنرانی فلسفه تاریخ از نظر قرآن دانشگاه شیراز (٢٠/ ٨/ ٥٣)

١. تعریف فلسفه تاریخ- تاریخ سرگذشت بهم بافته و توأم و مشترک متحول و متغیر است.

٢. فایده آن: از جمله پیش بینی علمی و پیش بینیهایی از قبیل بیش بینی مارکس و غیره، دیگر تفسیر صحیح تاریخ و کشف [عوامل محرک تاریخ.]

٣. هر مکتب اجتماعی ضرورتاً باید نظر خود را در توجیه تاریخ بیان کرده باشد.