یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١١ - فلسفه تاریخ - موتور اجتماع و موتور تاریخ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥١٠

فیلیسین شاله، صفحه ٤٩ میگوید:

... شاید کافی نباشد مانند مارکس فقط قوانین اقتصادی را درنظر بگیریم، زیرا معلوم نیست فرضیه دترمینیسم یا جبر تاریخ مارکس کاملًا صحیح باشد. بهتر این است که مانند ژان ژوریس برای تعیین هدف و آرمان سوسیالیستها، جهانی را که آدمیان کنونی از نقطه نظر اخلاق، سیاست، اقتصاد به سوی آن سیر میکنند مورد مطالعه قرار دهیم.

در صفحه ٥٠ میگوید:

رقابت و مسابقه در تولید، هم از نظر اخلاق مضر است و هم از نظر اجتماع. آدمیان نباید بر ضد یکدیگر، بلکه باید برای کمک به یکدیگر کار کنند. از اینجا اولین مشخّص یک جامعه سوسیالیستی تعیین میشود. در یک جامعه سوسیالیستی همه افراد برای یکدیگر کار میکنند.

اخلاق، رکنی از سوسیالیسم است

از اینجا به کمک آنچه در صفحه ٥٠٦ گفتیم که تا تاریخ را دوموتوره ندانیم نمیتوانیم برای تعاون اصالت قائل شویم، بلکه باید تعاون را نتیجه و معلول تنازع و برای صف بندی تلقی کنیم، معلوم میشود که این مشخّص اصلی و اساسی سوسیالیسم جز بر پایه معنویت و تفسیر تاریخ لااقل بر اساس دو موتور میسر نیست.

سوسیالیسم مولود واقعی و مشروع مکتبی چون اسلام میتواند باشد، به عبارت دیگر اخلاق رکنی از سوسیالیسم است.

تفکیک سوسیالیسم از ماتریالیسم

از گفتار بالا (آنچه شاله گفت و آنچه ما گفتیم) تفکیک سوسیالیسم از ماتریالیسم فلسفی و تاریخی محرز شد.

آیا توجیه روان شناسانه برای شناختن محرک تاریخ کافی است؟

١٩. آیا میشود مسئله محرک تاریخ را از روی مسئله غرایز