یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١٠ - فلسفه تاریخ - موتور اجتماع و موتور تاریخ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥٠٩

نظریهای که اساس و محرک اصلی را مبارزه طبقاتی میداند و نقد آن

مبارزه طبقاتی همانهاست که ریشه اقتصادی دارد. بسیاری از حوادث است که مبارزه نیست، یک نهضت علمی و فرهنگی یا ذوقی و ادبی یا دینی است. بسیاری از حوادث مبارزه است اما مبارزه طبقاتی نیست و ریشه اقتصادی ندارد، بلکه ریشه برتری طلبی دارد مثل مبارزات سلاطین، حمله اسکندر، حمله نادر به هند و امثال اینها.

بعضی حوادث فقط ریشه عشقی و جنسی دارد.

حالا باید همه اینها را حساب کرد و دید آیا واقعاً راست است که مبارزه طبقاتی مهمترین و اساسیترین حوادث تاریخ است.

ضمناً این نکته را نیز باید در نظر داشت که حوادثی که ریشه اقتصادی دارد همه مبارزه نیست، بعضی از آن حوادث است که شکل مبارزه دارد. علیهذا میان مبارزه و ریشه اقتصادی داشتن از نظر ما عموم من وجه است.

برانگیختن بشر علیه نفس خود

١٧. ما قبلًا گفتیم که از نظر ما که تاریخ را لااقل دارای دو موتور میدانیم: مادی و معنوی، مصلحین بشریت قدرت دارند خود بشر را علیه خود برانگیزند.

مسئله انفاقات

این نکته شامل مبارزه با بخل و امساک و امر به انفاق نیز میشود. ولی معمولًا طرفداران مکتب یک موتوری به مسئله انفاق حمله میکنند و میگویند شما میخواهید با استرحام و به عنوان صدقه سری از اغنیا پشیزی برای فقرا که ذی حق واقعی هستند بگیرید.

جواب ما این است که ما قائل به دو مبارزه هستیم: مبارزه انسان با انسان و مبارزه انسان با نفس خود. تا آنجا که پای حق و عدالت است، زمینه مبارزه انسان با انسان است و در آن سوی مطلب یعنی در مرحله احسان، زمینه مبارزه انسان با نفس خود و مبارزه با بخل و شحّ و امساک است.

١٨. قبلًا در صفحه ٥٠٤ شماره ١١ گفتیم که اکنون خود پیروان مارکس نیز دست از این که یگانه محرک تاریخی عوامل اقتصادی است برداشتهاند. در کتاب سرمایه داری و سوسیالیسم تألیف