یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٢ - زمان و مقتضیات آن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٨١

دستورهای کلی و اصول کلی به دست میآید) [١] که به هدایت آنها وظایف و حقوق افراد در هیئتهای اجتماعیه از دقت در اوضاع و احوال محیطی و اجتماعی و امور اقتصادی و دیگر شئون زندگانی مردم مشخص میگردد.

پس حقوقی داریم ثابت و حقوقی داریم متغیر که مولود حقوق ثابت است با توجه به تغییر شرایط و اوضاع.

این مطلب مؤید مطلبی است که ما در مقاله ٨ از مقالات «زن روز» تحت عنوان «اسلام و تجدد زندگی» گفتیم که از جمله پیچ و لولاهایی که در ساختمان این دین به کار رفته و به آن خاصیت تحرک بخشیده این است که حوائج متغیر را به حوائج ثابت مربوط کرده است و برای آن چند مثال ذکر کردیم.

٤١. در جواب کسانی که میگویند به تطورات زمان باید تسلیم شد، زمان از خطا معصوم است، باید گفت مگر نه این است که درباره رژیم مالکیت میگویید که در آغاز کار، مالکیت اشتراکی بوده و بعد افرادی زورمند زمین و سرمایه را به خود اختصاص دادند و بالاخره تطورات زمان کاپیتالیسم را به وجود آورد، آیا کاپیتالیسم در زمان خود همان مقدار حق و عدالت است که مثلًا سوسیالیسم در زمان خود، و سوسیالیسم همان قدر حق و درست است که کاپیتالیسم در ظرف خود و زمان خود درست و حق بود؟

مطابق نقل فلیسین شاله در کتاب سرمایه داری و سوسیالیسم صفحه ٩ و ١٠، لروا بولیو دانشمند اقتصادی طرفدار سرمایه داری در اواخر قرن ١٩ دلیلی که بر صحت سرمایه داری ذکر میکند این است که مالکیت فردی دو نحو در طول زمان تکامل یافته است، یعنی تاریخ و تطور تاریخ را مستند قرار داده است. میگوید: