یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٠ - زمان و مقتضیات آن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٧٩

محفوظ و مصون و مسلّم باقی مانده است، کتاب آسمانی از هرگونه تغییر و تحریفی مصون مانده است، در صورتی که در دوران به اصطلاح عدم بلوغ، هیچ کتاب آسمانی نمیتوانست محفوظ و مصون بماند، کتابهای آسمانی مانند کتابهای دبستانی که در دست بچههای نابالغ قرار میگیرد بود که هنوز سال به آخر نرسیده اوراق و پاره پاره میشد.

از مشخصات دوره بلوغ و عقل و خاتمیت، اجتهاد است. اجتهاد عبارت است از تطبیق اصول کلی دین با حوادث متغیر و متطور جهان. مجتهدین واقعی در حکم راننده اتومبیل هستند که مسافران یعنی عامه مردم را به وسیله ماشین حرکت میدهند. هدف و مقصد عوض نشده و نمیشود، ولی آنها باید خصوصیات را از هر لحاظ در نظر بگیرند. آنها کشتیبان هستند که با علائم آسمان و قطب نما کشتی را به طرف مقصد حرکت میدهند.

آیا دین با مطلق وضع قانون مخالف است؟

٣٩. اینجا نوبت این است که اعتراضاتی را که به ذهن میرسد [پاسخ دهیم] مبنی بر اینکه تغییرات فنی و صنعتی و توسعه اجتماع از لحاظ ابزار و از لحاظ عقل ممکن است عملًا روابط افراد را با یکدیگر تغییر دهد و احتیاج به قانون جدیدی باشد [و] چون دین با هرگونه قانون جدیدی مخالف است پس میان دین و احتیاجات جدید تضاد و تناقض پیدا میشود، از قبیل روابط و حقوق و تکالیف خانواده یعنی حقوق و روابط پدران و فرزندان، مادران و فرزندان، زوج و زوجه، فرزندان با یکدیگر.

در جواب میگوییم اولًا این حرف درست نیست که دین با هرگونه وضع قانون و تعهدی مخالف است. دین قانون اساسی است، یعنی قوانینی که وضع میشود نباید با آن مباینت داشته باشد، و الّا مشروطیت بر اساس همین مطلب از طرف علمای درجه اول امضا شد (رجوع شود به ورقههای اجتهاد و به کتاب تنبیه الامة و تنزیه الملة مرحوم نائینی). به عبارت دیگر برخی روابط است میان افراد بشر که باید ثابت بماند و تغییر نکند و برخی روابط است که باید به حسب