پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٠ - اى برتر از خيال و قياس و گمان و وهم!

سه‌گانه است‌ [١] محكوم به كفر مى‌كند «لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ ثَالِثُ ثَلَاثَةٍ».

بايد توجّه داشت كه آيه نمى‌گويد كسانى كه معتقد به خدايان سه گانه‌اند كافرند، بلكه مى‌گويد كسانى كه خدا را سوّمين اصل يا سومين ذات مى‌دانند، كافرند.

مفسّران در فهم معناى آيه راه‌هاى مختلفى را پيموده‌اند:

بعضى گفته‌اند منظور كسانى است كه خداوند را جوهر واحدى در سه ذات «اب» و «ابن» و «روح القدس» دانسته، و مى‌گفتند در عين تعدّد يگانه است همان گونه كه واژه خورشيد نامى است كه شامل قرص خورشيد و نور و حرارت مى‌شود و هر سه يكى است‌ [٢] و به تعبير ديگر منظور همان عقيده «توحيد در تثليث» است كه مى‌گويد خدا در عين اين‌كه سه‌گانه است يگانه است (و البتّه اين سخنى است نامعقول، زيرا هرگز عدد «سه» مساوى با «يك» نخواهد بود، مگر اين‌كه يكى از اين دو مجازى باشد و ديگرى حقيقى)

در تفسير قرطبى آمده كه اين آيه اشاره به گروه‌هاى خاصّى از نصارى است به نام «مَلْكِيَّة» (يا مَلْكانِيّه) و «يَعقُوبيَّيه» و «نُسْطُورِيّه» كه معتقداند اب و ابن و روح القدس (خداى پدر و خداى پسر و روح القدس) هر سه يكى هستند. [٣]

ولى ظاهراً اين اشتباه است زيرا اين عقيده را به همه مسيحيان نسبت داده‌اند كه آنها در عين تثليث قائل به توحيداند.

[١]. «اقنوم» به معناى اصل و ذات، و جمع آن اقانيم مى‌باشد، و اين تعبيرى است كه مسيحيان در مورد خدايان سه‌گانه و مسأله تثليث به كار مى‌برند.

[٢]. تفسير فخررازى، جلد ١٢، صفحه ٦٠.

[٣]. تفسير قرطبى، جلد ٤، صفحه ٢٢٤٦- همين معنا در تفسيرهاى ديگر مانند روح البيان و المنار ذيل آيه مورد بحث آمده است.