سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٨٦ - رابطه تکويني عمل با جزا

پاداش دنيوي رفتار است. اين تعابير که براي سهولت تفاهم و رعايت حال اکثريت مردمي است که ذهنشان با اين‌گونه مفاهيم آشناتر مي‌باشد اعتباري است و در آنها فرض شده که بندگان براي خداوند کاري انجام مي‌دهند و خداوند دريافت کننده منافع رفتار آنان است و در قبال آن به آنان مزد و پاداش مي‌دهد و يا در قبال اعمال نيک آنان بخشي از گناهانشان را مي‌بخشد. ولي چنان‌که از برخي از آيات و روايات استفاده مي‌شود، رابطه بين اعمال انسان و ثواب و عقاب اخروي فراتر از يک رابطه قراردادي و جعلي است، بلکه بين اعمال انسان و ثواب و عقاب رابطه تکويني و توليدي برقرار است. بر اساس اين رابطه تکويني، اعمال اختياري انسان داراي صورت‌هاي ملکوتي گوناگوني است که به‌عنوان نتيجه و بازتاب اعمال در عالم برزخ و قيامت ظاهر مي‌شوند.

اينک نمونه‌اي از آيات را که دلالت بر وجود رابطه حقيقي بين اعمال انسان و نتايج اخروي آنها و به‌عبارت‌ديگر دلالت بر تجسم اعمال دارند ملاحظه مي‌کنيم:

وَأَقِيمُواْ الصَّلوه وَآتُواْ الزَّکوه وَمَا تُقَدِّمُواْ لأَنفُسِکم مِّنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِندَ اللّهِ إِنَّ اللّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ؛[١] «و نماز را برپا داريد و زکات بدهيد و هر نيکي که براي خود پيش فرستيد، آن را نزد خدا باز يابيد که خدا بدان چه مي‌کنيد بيناست».

يَوْمَ تَجِدُ کلُّ نَفْسٍ مَّا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُّحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِن سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ أَمَدًا بَعِيدًا وَيُحَذِّرُکمُ اللّهُ نَفْسَهُ وَاللّهُ رَؤُوفٌ بِالْعِبَادِ؛[٢] «روزي که هرکسي هر کار نيکي که کرده حاضر يابد و نيز هر کار بدي که کرده، دوست دارد که کاش ميان او و کارهاي بدش فاصله‌اي دور