مرتبه وجودي ديگر انسان، مرتبه عقلاني است که فراتر از مرتبه حيواني مي‌باشد و با رسيدن به اين مرتبه، انسان علاوه بر اميال حيواني و نياز به غذا، لباس و شهوت جنسي؛ خوبي‌ها و بدي‌ها و بايدها و نبايدهايي را درک مي‌کند. در اين مرتبه، با توسعه يافتن دريافت‌هاي عقلاني و فکري، انسان به بلوغ عقلاني نايل مي‌گردد. عالي‌تر از آن دو مرتبه، مرتبه روحاني خاصّي است که در پي تکامل معنوي و نيل به کمال مطلوب ظهور مي‌يابد و عالي‌ترين درجه اين مرتبه در انبيا و حضرات معصومين(عليهم السلام) تجلي مي‌يابد و در اين مرتبه آنان به حقايق و معرفت کامل توحيدي نايل مي‌گردند که دستيابي به آنها براي ديگران ميسور نيست. در نتيجه آن مرتبه و معرفت متعالي، آنان اعتنايي به دنيا ندارند و همواره در پي انس با خدا و خلوت با معبود هستند و از اينکه برحسب ضرورت به اشتغالات روزمره دنيوي و ارتباط با مردم و سخن گفتن با آنان مي‌پردازند و از توفيق گفت‌وگوي با معبود بازمي‌مانند در رنج‌اند و در پي آن‌اند که از رنج اشتغال به ما سوي ‌الله برهند و به لذت متعالي گفت‌وگوي با معبود بپردازند؛ ازاين‌روي رسول خدا(صلى الله عليه وآله) پس از آنکه اشتغالات دنيوي و بازماندن از عبادت و درک حضور معبود ايشان را مي‌رنجاند، به بلال مي‌فرمودند: أَرِحْنَا يَا بَلالُ؛[١] «اي بلال، با گفتن اذان مرا راحت کن».

البته تربيت‌يافتگان راستين و شاگردان مخلص مکتب انبيا و امامان معصوم(عليهم السلام) به مراتب نازلي از مقامات و معرفت آن بزرگواران نايل آمده‌اند و سرلوحه برنامه‌ها و توجهات آنها ياد خدا و نيايش خالصانه به درگاه معبود مي‌باشد و هيچ‌چيز را بر لذت مناجات با خدا ترجيح نمي‌دهند. نمونه آن تربيت‌يافتگان مکتب انبيا مرحوم آيت‌الله شيخ محمدحسين اصفهاني(رضوان الله عليه) است که حضرت آيت‌الله بهجت(رضوان الله عليه)نقل مي‌فرمودند آن مرحوم مقيد بودند هر روز زيارت عاشورا و نماز جعفر طيار را بخوانند و روزانه برنامه

[١] محمدباقر مجلسي، بحار الانوار، ج٧٩، باب١، ص١٩٣.