در قرآن که کتاب هدايت است و محورهاي اساسي تربيت و تزکيه در آن گرد آمده، فراوان بر روي عامل «خوف» تأکيد شده و در آيات فراواني خوف و واژگاني چون، «وجل»، «اشفاق»، «رهبت» و «خشيت»[١] که تقريباً مترادف هستند به کار رفته‌اند و در اکثر آن آيات، متعلق خوفْ خداوند ذکر شده است. عامل خوف از خدا چنان در تصحيح رفتار انسان و توجه او به مسير صحيح زندگي و خودداري از طغيان و انحراف مؤثر است که در قرآن انذار و بيم دادن يکي از وظايف اصلي پيامبران به شمار آمده و خداوند به‌جاي آنکه بفرمايد ما براي هر قومي نبي يا رسولي فرستاديم، مي‌فرمايد که ما براي آنها نذير و بيم‌دهنده فرستاديم: إِنَّا أَرْسَلْنَاک بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَإِن مِّنْ أُمَّه إِلا خلا فِيهَا نَذِيرٌ؛[٢]«ما تو را به‌حق مژده‌دهنده و بيم‌دهنده فرستاديم و هيچ امتي نبود مگر آنکه در ميانشان بيم‌دهنده‌اي [پيامبري] گذشت».

براساس آيه فوق يکي از وظايف اساسي پيامبران ترساندن و انذار مردم است،‌ اما انذار پيامبران در کساني اثر مي‌گذارد که آمادگي روحي و فطري پذيرش نصايح و انذارهاي پيامبران الاهي را داشته باشند و از آتش جهنم و عذاب الاهي بترسند، و الا انذار پيامبران در دل‌هاي سخت که حالت فطري خوف خدا از آنها رخت بربسته است اثر نمي‌گذارد؛ چنان‌که بسياري از اقوام پيامبران تحت تأثير انذار آنان قرار نگرفتند و به‌جاي آنکه به نصايح

[١] اين واژگان گرچه به نوعي مترادف هستند، اما بااين‌حال تفاوت‌هايي با واژه «خوف» دارند. تفاوت واژه «خوف» با «خشيت» در ادامه مباحث حضرت استاد بررسي خواهد شد. اما تفاوت واژه «خوف» و «رهبت» در اين است که در رهبت استمرار و طولاني بودن خوف منظور گرديده است (حسن مصطفوي، التحقيق في کلمات القرآن، ج٣، ص١٦) و «رهبت» به معناي ترس همراه با اضطراب و پرهيز از متعلق ترس است (راغب اصفهاني، مفردات الفاظ القرآن، ص٣٦٦) «وجل» گرچه به معناي خوف به کار رفته اما به معناي اضطراب است که لازمه خوف به حساب مي‌آيد (حسن مصطفوي، التحقيق في کلمات القرآن، ج١٣، ص٤٣) اما «اشفاق» عنايتي است آميخته به خوف که چون با «من» متعدي شود معناي خوف در آن آشکارتر مي‌شود و چون با «في» متعدي شود، معناي اعتنا در آن آشکارتر است و طبرسي گفته است که اشفاق خوف از وقوع مکروه با احتمال عدم وقوع آن است (علي‌اکبر قرشي، قاموس قرآن، ج٤، ص٥٧). [٢] فاطر (٣٥)، ٢٤.