سجاده های سلوک - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٦٧ - حکمت آفرينش شيطان

نيستند و از معارف بلند توحيدي و تعاليم الاهي بهره‌اي ندارند کراراً اين سؤال مطرح مي‌شود که چرا خداوند شيطان را آفريد تا مردم را به گمراهي بکشاند؟ پاسخ اين است که خداوند عالم را آفريد و در آن نظام اسباب و مسببات را جاري ساخت و وجود اسباب، ناشي از حکمت الاهي و فلسفه وجود عالم است. بر اين اساس، همه کارها و حتي کاري خرد و کوچک نيز بي‌سبب انجام نمي‌پذيرد. به‌عنوان مثال، ما نياز به غذا داريم و در معارف ديني تصريح شده که روزيِ همگان با خداوند است و براي خداوند زحمتي نداشت که روزيِ ما را آماده در اختيارمان بنهد. اما بر اساس نظام اسباب و مسببات و حکمت الاهي، کارگر بايد کار کند و در قبال آن مزد دريافت کند و کشاورز بايد زراعت کند و گندم و ساير مواد غذايي فراهم آورد و هرکسي به طريقي تلاش کند تا احتياجات مردم تأمين گردد. در فرايند کار و تلاش و تأمين روزي، زمينه‌هاي فراواني براي آزمايش ما و تکاليف متعددي براي ما و کساني که با ما در ارتباط هستند فراهم آورده است که در نتيجه آنها، انسان در هر قدمي که به پيش مي‌نهد يا بهشت را براي خود فراهم مي‌آورد و يا جهنم را، يا به ثواب مي‌رسد و يا به عقاب: اينکه کشاورز در زمين خود کشت مي‌کند، يا در زمين غصبي؟ آيا آب حلال به زراعت خود مي‌دهد و يا آب غصبي؟ آيا زکات محصولش را مي‌دهد و يا نمي‌دهد و آيا مزد کارگر را کامل پرداخت مي‌کند و يا نه؟ آيا نانوا نان سالم تحويل مردم مي‌دهد و يا نان سوخته و نپخته تحويل مردم مي‌دهد؟ آيا کاسب کم‌فروشي مي‌کند و يا نه؟ پس براي اينکه شکم انسان سير شود و زندگي‌اش گذرانده شود،‌ تکاليف فراواني پيش روي اوست که زمينه رشد او را فراهم مي‌آورند. چه اينکه هدف و غايت انسان تعالي و رشد است و اين مهم در سايه اطاعت خدا فراهم مي‌آيد و اطاعت خدا نيز در زمينه اوامر و نواهي الاهي فراهم مي‌آيد و هر قدر تکاليف الاهي فزون‌تر باشند، زمينه تکامل انسان بيشتر و گسترده‌تر خواهد بود.