النجاة - ابن سينا - الصفحة ٢٣ - فصل فى السور

الموضوع؛ كقولنا: ليس بعض الناس بكاتب أو ليس كل انسان‌ [١] بكاتب بل عسى بعضهم.

فصل‌ [٢]: فى السور

و السور، هو اللفظ الذي يدل على مقدار الحصر؛ مثل: كل، و لا واحد [٣]، و بعض، و لا كل.

[٤] فصل‌ [٥]: فى القضيتين المتقابلتين‌

و القضيتان المتقابلتان، هما اللتان تختلفان بالسلب و الا يجاب و و موضوعهما و محمولهما [٦] واحد فى المعنى، و الاضافة، و القوة و الفعل، و الجزء و الكل. و المكان، و الزمان، و الشرط. حتى ان كان هناك، اب، فكان‌ [٧] لزيد؛ لم يكن‌ [٨] هاهنا لعمرو، او كان هناك، اب، بالقوة لم يكن هاهنا بالفعل او كان هناك، اسود البعض؛ لم يكن‌ [٩]، هاهنا، اسود او اسود فى‌ [١٠] بعض آخر [١١] او كان هناك‌ [١٢] فى زمان ماض لم يكن‌ [١٣] هاهنا [١٤] فى زمان‌ [١٥] حاضر، او مستقبل، او غير ذلك الزمان،

[١] - د: الناس‌

[٣] - ها بجاى «و لا واحد» دارد «الا كل»

[٤] - اين دو بند كه مى‌آيد در دو چاپ مصر در اينجا نيست و پس از اين در ص ٣٩ و ٤٠ چاپ نخستين و ص ٢٦ و ٢٧ دومين چاپ آمده است ولى در ب و د و ها و هج و رم در همين جا هست. شهرستانى در ملل و نحل (٣: ٥٦) گزيده اين دو بند را آورده است.

[٢] - ق: فصل‌

[٥] - ق: فصل‌

[٦] - ها: موضوعاهما و محمولاها

[٧] - ب، هج، ق: فكان؛ د، ها: و كان‌

[٨] - ق: و لم يكن‌

[٩] - ق: و لم يكن‌

[١٣] - ق: و لم يكن‌

[١٠] - ها، ق: من‌

[١١] - ب: «أو أسود فى بعض آخر» ندارد

[١٢] - ق: شي‌ء فى‌

[١٤] - ها: هاهنى‌

[١٥] - هح، ق: زمان‌