النجاة - ابن سينا - الصفحة ٢١ - فصل فى المهملة

فصل‌ [١]: فى السلب‌ [٢]

و السلب مطلقا، هو رفع النسبة الوجودية، بين شيئين؛ و فى الحملية، هو الحكم بلا وجود محمول، لموضوع.

فصل‌ [٣]: فى المحمول‌

و المحمول هو [٤] المحكوم به أنه موجود أو ليس بموجود لشي‌ء آخر.

فصل‌ [٥]: فى الموضوع‌

و الموضوع، هو الذي يحكم عليه، بان شيئا آخر، أ موجود [٦] له، أو ليس بموجود له مثال الموضوع، قولنا: زيد، من قولنا: زيد كاتب؛ و مثال المحمول، قولنا: كاتب، من قولنا: زيد كاتب.

فصل‌ [٧]: فى المخصوصة

و المخصوصة، قضية حملية موضوعها، شي‌ء جزئى، كقولنا: زيد كاتب؛ و تكون موجبة، و تكون سالبة [٨].

فصل‌ [٩]: فى المهملة

و المهملة، قضية حملية، موضوعها كلى و لكن‌ [١٠] لم يبين فيها [١١]: أن الحكم فى كله، أو فى بعضه. كقولنا: الانسان أبيض. و تكون موجبة و سالبة.

و اذا لم يبين فيها: أن الحكم فى كل، أو فى بعض؛ فلا بد أنه فى بعض، و شك‌ [١٢] أنه فى الكل‌ [١٣] فلذلك كان‌ [١٤] حكم المهملة، حكم الجزئى الذي بذكره‌ [١٥]

[١] - ق: فصل.

[٣] - ق: فصل.

[٥] - ق: فصل.

[٧] - ق: فصل.

[٩] - ق: فصل.

[٢] - ها: اين بند را ندارد

[٤] - ها فهو

[٦] - همه نسخه‌ها بجز ب: و موجود

[٨] - ق افزوده دارد: «و لا تسمى بالشخصية»

[١٠] - ب «و لكن» ندارد.

[١١] - هج: فيها

[١٢] - ب، هج د، ها در اينجا «فى» ندارد؛ ق دارد

[١٣] - ق افزوده دارد: «او اهمل ذلك»

[١٤] - هج، ها، ق: كان؛ ها «حكم» ندارد

[١٥] - ها: الجزئية التي نذكرها