الْعَذابِ عَلَى الْكافِرِينَ: «ولى حكم و وعده عذاب درباره كافران محقق شده است».
به هر حال، اين در مورد كسانى است كه: تمام خطوط ارتباطى خود را با خدا قطع كرده بودند، پيوندها را گسسته، و تمام دريچه‌هاى هدايت را به روى خود بسته بودند، و لجاجت، عناد و خيره‌سرى را به حد اعلى‌ رسانده، آرى، اينها هرگز ايمان نخواهند آورد، و راه بازگشتى ندارند، چرا كه تمام پل‌ها را در پشت سر خود ويران كرده‌اند.
حقيقت اين است كه: انسان در صورتى اصلاح‌پذير و قابل هدايت است كه: فطرت توحيدى خود را با اعمال زشت و اخلاق آلوده‌اش، به كلى پايمال نكرده باشد، و گر نه تاريكى مطلق، بر قلب او چيره خواهد شد، و تمام روزنه‌هاى اميد، بر او بسته مى‌شود.
ضمناً، از اين سخن روشن شد كه: منظور از اين اكثريتى كه هرگز ايمان نمى‌آورند، سران شرك و كفرند، و همين گونه شد، كه: گروهى در جنگهاى اسلامى در حال شرك و بت پرستى كشته شدند، و بعضى، كه باقيماندند تا پايان كار در دل ايمان نداشتند، و گرنه اكثريت مشركان عرب، بعد از فتح «مكّه» به مفاد «يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْواجاً» گروه گروه وارد اسلام شدند. «١»
آيات بعد از آن، كه سخن از وجود سدّى پيش رو و پشت سر آنها مى‌گويد، و چشمهاى آنها را نابينا مى‌شمرد، و تصريح مى‌كند، كه انذار كردن و ناكردن براى آنها يكسان است، شاهد همين معنى است. «٢»
***