تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٤
و مىگويند: خداوندا اينها پرستش ما نمىكردند، بلكه هواى نفس خويش را در حقيقت مىپرستيدند.
اين شهادت و گواهى، يا به زبان حال است، كه هر كس به بتها بنگرد با گوش هوش، اين سخن را از آنان مىشنود، و يا اين كه: همان خداوندى كه در آن روز اعضاء و جوارح و پوست تن انسان را به سخن در مىآورد، به آنها فرمان سخن گفتن مىدهد، تا شهادت دهند كه: اين بت پرستان منحرف، اوهام و شهوات خود را در حقيقت پرستش مىكردهاند.
اين آيه شبيه چيزى است كه در آيه ٢٨ سوره «يونس» آمده است، آنجا كه مىفرمايد: وَ يَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا مَكانَكُمْ أَنْتُمْ وَ شُرَكاؤُكُمْ فَزَيَّلْنا بَيْنَهُمْ وَ قالَ شُرَكاؤُهُمْ ما كُنْتُمْ إِيَّانا تَعْبُدُونَ: «به خاطر بياوريد، روزى را كه همه آنها را جمع مىكنيم، آن گاه به مشركان مىگوئيم: شما و معبودهايتان در جاى خود باشيد (تا به حسابتان رسيدگى شود) سپس آنها را از هم جدا مىكنيم (تا از هر يك، جداگانه سؤال شود) در اينجا معبودهايشان به آنها مىگويند: شما هرگز ما را عبادت نمىكرديد»؟!
جمعى از مفسران، احتمال دادهاند كه: اين تعبيرات در مورد معبودهائى همچون «فرشتگان» و حضرت مسيح عليه السلام باشد؛ چرا كه سخن گفتن روز قيامت تنها از آنها ساخته است و جمله «إِنْ تَدْعُوهُمْ لايَسْمَعُوا دُعاءَكُمْ» اشاره به اين است كه: آنها آن چنان به خود مشغولند كه، اگر آنها را بخوانيد سخنان شما را نمىشنوند. «١»
ولى، با توجه به وسعت مفهوم «وَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ»، ظاهر اين است كه: منظور بتها است، به خصوص اين كه: جمله «إِنْ تَدْعُوهُمْ لايَسْمَعُوا