تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٤٨
عهد و پيمان سرنوشتساز، امضاء شده است.
اين نكته نيز، قابل توجه است كه: «عبادت» در جمله «لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ» به معنى «اطاعت» است، زيرا «عبادت» هميشه به معنى پرستش و ركوع و سجود نمىآيد، بلكه يكى از اشكال آن همان «اطاعت كردن» است، چنان كه در آيه ٤٧ سوره «مؤمنون» مىخوانيم «فرعون» و اطرافيانش بعد از مبعوث شدن موسى عليه السلام و هارون عليه السلام گفتند: أَ نُؤْمِنُ لِبَشَرَيْنِ مِثْلِنا وَ قَوْمُهُما لَنا عابِدُونَ: «آيا ما به دو انسانى كه همانند ما هستند ايمان بياوريم، در حالى كه قوم آنها عبادت و اطاعت ما مىكردند»؟!
و در آيه ٣١ سوره «توبه» مىخوانيم: خداوند درباره يهود و نصارى مىفرمايد: اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَ رُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَ ما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلهاً واحِداً: «آنها دانشمندان و راهبان خود را معبودانى در برابر خدا قرار دادند، همچنين مسيح فرزند مريم عليهما السلام را، در حالى كه جز به عبادت خداوند يگانه- كه هيچ معبودى جز او نيست- دستور نداشتند».
جالب اين كه: در روايتى از امام باقر و امام صادق عليهما السلام كه در ذيل اين آيه آمده چنين مىخوانيم: أَما وَ اللَّهِ ما دَعَوْهُمْ إِلى عِبادَةِ أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ دَعَوْهُمْ ما أَجابُوهُمْ وَ لكِنْ أَحَلُّوا لَهُمْ حَراماً وَ حَرَّمُوا عَلَيْهِمْ حَلالًا فَعَبَدُوهُمْ مِنْ حَيْثُ لايَشْعُرُونَ!:
«به خدا سوگند آنها (دانشمندان و راهبان) يهود و نصارى را به عبادت خويشتن دعوت نكردند، و اگر دعوت مىكردند هرگز (يهود و نصارى) دعوتشان را اجابت نمىنمودند، ولى آنها حرامى را براى ايشان حلال و حلالى را حرام كردند (و آنها پذيرا شدند) و به اين ترتيب بدون توجه، آنان را پرستش كردند». «١»