تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٠
پوسيده و عظام رميم از نو جان مىگيرد، و لباس حيات در تن مىپوشد؟
نه تنها مردگان را زنده مىكنيم كه: «تمام آنچه را از پيش فرستادهاند و تمام آثار آنها را مىنويسيم» «وَ نَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ».
بنابراين، چيزى فروگذار نخواهد شد مگر اين كه در نامه اعمال، براى روز حساب محفوظ خواهد بود.
جمله «ما قَدَّمُوا» (آنچه را از پيش فرستادند) اشاره به اعمالى است كه انجام دادهاند، و اثرى از آن باقى نمانده، اما تعبير به «وَ آثارَهُم» اشاره به اعمالى است كه، از انسان باقى مىماند و آثارش در محيط منعكس مىشود، مانند صدقات جاريه (بناها و اوقاف و مراكزى كه بعد از انسان باقى مىماند و مردم از آن منتفع مىشوند).
اين احتمال نيز، در تفسير آيه وجود دارد كه «ما قَدَّمُوا» اشاره به اعمالى است كه جنبه شخصى دارد، و «آثارَهُمْ» اشاره به كارهائى كه سنت مىشود و بعد از انسان نيز موجب خير و بركت، و يا شر و زيان و گناه مىگردد.
البته مفهوم آيه گسترده است و ممكن است هر دو تفسير در مفهوم جمع باشد.
و در پايان آيه، براى تأكيد بيشتر، مىافزايد: «ما همه چيز را در كتاب آشكار احصا كردهايم» «وَ كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ».
غالب مفسران «إِمامٍ مُبِينٍ» را در اينجا به عنوان «لوح محفوظ» همان كتابى كه همه اعمال و همه موجودات و حوادث اين جهان در آن ثبت و محفوظ است، تفسير كردهاند.
و تعبير به «إِمامٍ» ممكن است از اين نظر باشد كه اين كتاب در قيامت رهبر و پيشوا است، براى همه مأموران ثواب و عقاب، و معيارى است براى سنجش