و از اين قبيل، در قرآن فراوان است، مانند دعوت به «فقه» (فهم) در آيات زيادى از قرآن، دعوت به «عقل و تعقل»، و مدح آنها كه عقل خويش را به كار مى‌گيرند، و مذمت شديد از آنها كه فكر خود را به كار نمى‌اندازند كه در ٤٦ آيه از آيات قرآن مجيد وارد شده!
توصيف زيادى كه از علما و دانشمندان و مقام علم و دانش نموده، كه اگر بخواهيم همه آيات آن را گردآورى و تفسير كنيم، خود كتاب مستقلى مى‌شود.
در اين مورد همين بس كه، قرآن يكى از صفات دوزخيان را نداشتن تفكر و تعقل ذكر كرده است: وَ قالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ ما كُنَّا فِي أَصْحابِ السَّعِيرِ:
«و دوزخيان مى‌گويند: اگر ما گوش شنوا و عقل بيدارى داشتيم، در ميان دوزخيان نبوديم»! (كه جاى عاقلان در دوزخ نيست). «١»
و در جاى ديگر مى‌گويد: اصولًا افرادى كه گوش دارند و نمى‌شنوند، چشم دارند و نمى‌بينند و عقل دارند و انديشه نمى‌كنند، براى جهنم نامزد شده‌اند!: وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لايَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لايُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لايَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ:
«به طور مسلم، گروه بسيارى از جن و انس را براى دوزخ قرار داديم، نشانه آنها اينست كه عقل دارند، با آن انديشه نمى‌كنند، چشم دارند، با آن نمى‌بينند، و گوش دارند و با آن نمى‌شنوند، آنها همچون چهارپايان‌اند، بلكه گمراه‌تر! آنها همان غافلان‌اند». «٢»
***