مرتبه سوّم، علم و حكمت كه نتيجه عقل و خرد مى‌باشد. چنان كه خداوند متعال فرموده است: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجالِسِ‌ [١] و باز مى‌فرمايد: يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ‌ [٢]؛ حكمت را خداوند حيات و نور ناميده است. چنان كه خود مى‌فرمايد: أَ وَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ وَ جَعَلْنا لَهُ نُوراً يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُماتِ‌ [٣].

گرامى داشتى كه بيرون از وجود انسان قرار دارد نيز بر چند وجه است.

بتوضيح زير:

١- مخلوقات ديگر را خداوند براى سود و منفعت انسان آفريده و فرموده است: هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً [٤] و باز فرموده است:

وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً [٥]. خداوند زمين را فرش و آسمانها را بسان سقفى نگاهبان شما مقرّر فرمود و آنچه از زمين مى‌رويد رزق و روزى شما قرار داد. و ابرهاى پر باران را، براى بارورى گياهان به نقاط مختلفى فرستاد. چنان كه حق تعالى خود مى‌فرمايد: اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَكُمْ وَ سَخَّرَ

[١] سوره مجادله (٥٨) آيه (١١): خداوند مقام ايمان آورندگان از شما را بلند و به صاحبان انديشه درجاتى عنايت مى‌كند.

[٢] سوره بقره (٢) آيه (٢٦٩): خداوند به آن كه بخواهد حكمت مى‌بخشد و به هر كس حكمت داده شود خير فراوانى داده شده است، اين حقيقت را جز صاحبان خرد در نمى‌يابند.

[٣] سوره انعام (٦) آيه (١٢٢): آيا كسى كه مرده بود و ما او را هدايت كرديم و براى او نورى قرار داديم كه با روشنايى آن در ميان مردم راه مى‌رود همچون كسى است كه در تاريكى قرار دارد؟!

[٤] سوره بقره (٢) آيه (٢٩): خداوند كسى است كه آنچه در روى زمين است براى شما آفريد.

[٥] سوره جاثيه (٤٥) آيه (١٣): آنچه در آسمانها و زمين است به نفع شما رام كرده و در اختيار شما قرار داد.