سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٣٩٠ - عرفان شريعتگريز چرا و چگونه؟

و به تعبير دكتر يثربى ريشه‌هاى توهم‌گرايى در شريعت‌گريزى چند چيز بود كه عبارتند از: ١. تندروى مخالفان ٢. عملكرد نااهلان كه خود دو دسته بودند: الف) ناآگاهان و خامان ب) مدعيان دروغين سير و سلوك كه «دام نهاده و در حقّه‌باز كرده‌اند [١] و ...

ب) رهيافت و ريشه روانشناختى، جامعه‌شناختى: برخى از عرفان‌گرايان و معنويت خواهان به دليل فهم نادرست از حوزه شريعت و سلوك عرفانى و عدم دريافت منطقى و عقلانى مكاشفات و مشاهدات يا تجربيات سلوكى و عرفانى و قرار گرفتن در عرصه كشف و كرامات و خوارق عادات گرفتار دام جهّال و دكّان‌داران عرفان و تصوف شدند و به نام مريد و مرادى و موسى و خضر از حيث روانشناختى هويت عقلانى خويش را از دست داده و در برابر مراد خويش الينه و با خود بيگانه و از درون تهى گشتند و از حيث «روانشناختى» هم مقلّد كور و هم مريد نابينا شده و به انكار سرمايه‌هاى عقلانى- معنوى خود پرداختند و تسليم محض و مطيع صرف شده و خيال كردند با رهايى از قيد و بندهاى شريعت و حلال و حرام‌ها و افتادن در گرداب مهيب و خطرناك بنگ، حشيش، شرب خمر، نظربازى و تشكيل حلقه‌هاى ذكر با دف و سماع و رقص و پايكوبى به مقامات عرفانى مى‌رسند لذا با دو مشكل مهمّ: ١. فقر معرفتى- عقلانيتى ٢. فقر معنويتى و سلوكى گرفتار جهل، غفلت و گناه شدند و لذا به دليل‌هاى يادشده و اينكه معارف اسلامى و معنويت الهى را از سرچشمه‌هاى زلال وحى و عترت يا كتاب و سنت نگرفتند و بدان پاى‌بند نبودند به تعبير علامه طباطبايى ; «روز به روز طريقت از شريعت فاصله گرفت تا آن‌جا كه طريقت و شريعت، درست در دو نقطه متقابل استقرار يافتند و نغمه «سقوط تكليف» از بعضى افراد بلند شد و عبادتهاى پاك دينى به شاهدبازى و حلقه‌هاى نى و دف، و ترانه‌هاى‌

[١]. يثربى، كتاب نقد، ش ٣٥، ص ١٠٦- ١٠٧، س ٨٤.