سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٥٨ - معانى ولايت در نگاه بزرگان عرفان شرح

گرفته و سپس با فرق نهادن بين ولايت و نبوت و رسالت و بيان اوصاف و سعه وجودى و قلمرو هركدام از آنها كه بسيار شيرين و دلنشين مطرح شده است به اقسام ولايت به عام و خاص و اخص و ولايت بشريّه را نيز به خاص و عام تقسيم و بحث نموده‌اند.

و «ملا محسن فيض كاشانى در كتاب عين اليقين براى نبوت و ولايت دو اعتبار قائل است يكى اعتبار مطلق و ديگرى اعتبار مقيّد يا عام و خاص. نبوت مطلقه نبوتى است كه در ازل به ظهور پيوسته و تا ابد استمرار دارد و صاحب اين نبوت از استعداد تمام موجودات برحسب ذوات و ماهيات آنها آگاه است كه بر اين مبنا حق هر صاحب حقّى بنابر شايستگى او و برحسب قابليت و استعدادش از طريق تعليم و حقيقت ازلى كه از آن به ربوبيت عظمى تعبير مى‌شود به وسيله او اعطاء مى‌گردد.

صاحب اين نبوت خليفه الهى و قطب الأقطاب و انسان كبير و آدم حقيقى است كه از آن به قلم اعلى و عقل اول و روح اعظم تعبير مى‌شود باطن اين نبوت ولايت مطلقه است كه عبارت است از حصول تمام اين كمالات برحسب باطن در ازل و بقاء آن تا ابد و به فناء عبد در حق و بقاء او به واسطه او ارتباط پيدا مى‌كند سخن نبى اكرم ٦ كه مى‌فرمايد: «انا و على من نور واحد» اشاره به اين معنا دارد:

نبوت مقيّده عبارت است از اخبار حقائق الهى يعنى معرفت ذات حق و اسماء و صفات و افعال و آثار آنها در صورتى كه با تبليغ احكام و تأديب به اخلاق و تعليم كتاب و اجراى سياست همراه باشد، نبوت تشريعى نام دارد و مختص به رسالت است، ولايت مقيده را مى‌توان با اين نوع ولايت مقايسه كرد. هريك از نبوت و ولايت از اين جهت كه صفت الهى است مطلقه و از حيث اينكه به انبياء و اولياء مستند است مقيده مى‌باشد با اين توضيح كه مقيد به مطلق وابسته و مطلق در مقيد ظاهر است، نبوت تمام انبياء اجزاء نوبت مطلقه و همينطور ولايت اولياء نيز از شئون‌