سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٥٤ - معانى ولايت در نگاه بزرگان عرفان شرح

ولايت هر دو شود و انبياء خود اولياءاند.»[١]

پس نسبت بين نبوت و ولايت عموم و خصوص مطلق است چه اينكه هر نبيّى ولىّ است وليكن هر وليّى لازم نيست نبىّ باشد مانند اولياء امت محمّد ٦ و نبوت برزخ است بين ولايت و رسالت چه اينكه نبوت اخبار است از حقائق الهى و دو قسم است اخبار از معرفت ذات و صفات و اسماء و احكام كه مخصوص ولايت است و دوم جمع آن اخبار است با تبليغ احكام شرعيه و ...

ولايت بر چهار قسم است: ولايت عظمى كه خاتم انبياء را است كه ولايت لاهوتى است و ولايت كبرى كه از آن ساير انبياء الهى است كه ولايت جبروتى است و «ولايت وسطى» كه از آن اولياء الهى است و «ولايت ملكوتى» اش مى‌نامند و «ولايت صغرى» كه مؤمنان و عارفان را باشد و آن را «ولايت ناسوتى» گويند[٢] پس چنان‌چه «وجود» داراى مراتب و درجات است از كمال و نقص و شدت و ضعف «ولايت» نيز داراى تشكيك و درجات و شئون است و كمال و نقص‌بردار و شدت و ضعف‌پذير است و مراتب و درجات آن برحسب مراتب اولياء الهى و درجات بندگان خاص خداى سبحان است.

و كاشانى در اصطلاحات چنين گفته‌اند:

«الولاية هى قيام العبد بالحقّ عند فناء عن نفسه، و ذلك يتولّى الحق إياه حتى يبلغه غاية مقام القرب و التمكين، و الولىّ من تولّى الحق أمره و حفظه من العصيان و لم يخلّه و نفسه الخذلان حتى يبلغه فى الكمال مبلغ الرجال، قال الله تعالى: و هو يتولّى الصالحين»[٣] كه در واقع مؤلفه‌هاى ذاتى و جوهرى «ولايت» عبارتند از:

الف) رابطه عبد با حق يا معبود.

[١] - شرح قيصرى به فصوص الحكم، ص ٤٥.

[٢] - شرح اصطلاحات و لغات عرفانى، ص ٣٩٢، دكتر سيد جعفر سجّادى.

[٣] - اصطلاحات الصوفيه، ص ١٠٢.