سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٣٢٥ - ج سفرهاى هفتگانه عرفانه از ديدگاه احمد غزالى

و امام ; در مصباح الهدايه سفرهاى چهارگانه «انسان به سوى خدا» را چنين ترسيم كرده‌اند و تقرير و تفسير خاص نسبت به آنها را ارائه كرده‌اند:

الف. سير از خلق به حق مقيد نه حق مطلق.

ب. سير از حق مقيد به حق مطلق.

ج. سير از حق به سوى خلق حقى به واسطه حق.

د. سير از خلقى كه همان حق است- يعنى از حق اعيان ثابته- به سوى خلق- يعنى به سوى اعيان خارجى- به وسيله حق- يعنى به وجود حقانى خودش.[٥]

ج. سفرهاى هفت‌گانه عرفانه از ديدگاه احمد غزالى‌

احمد غزالى در كتاب «بحر الحقيقه» سير و سلوك را در «هفت بحر» با چينش خاصى ارائه داده‌اند كه عبارتند از:

بحر معرفت: معرفت و گوهر آن «يقين» است و اين معرفت عبارت است از غرق شدن عارف در وجود، جمال و كمال او.

بحر جلال: جلال و گوهر آن حيرت است.

بحر وحدانيت: كه گوهر آن حيات است.

[١] - ديوان امام، ص ٤٤.

[٢] - ديوان عطار، ص ٦٨٠.

[٣] - ديوان شمس، ص ٦١٦.

[٤] - ديوان امام، ص ١٨٢،( فرهنگ ديوان امام).

[٥] - مصباح الهدايه الى الخلافه و الولايه، ص ٢٠٨- ٢٠٧.