سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ٣٢٤ - ب اسفار چهارگانه از ديدگاه امام خمينى رحمه الله

معرفت: سالك در اين مرحله در اثر مراقبت نفس و مواظبت بر طاعت الهى از جنبه خلقى و بشرى خويش فانى گشته و در معروف سلطان ازل مستغرق مى‌گردد و از تجليات اسمائى بهره‌مند مى‌گردد و به «ولايت معنوى» نائل مى‌گردد.

استغفار: در اين مرحله سالك بر اثر رهايى از تعلقات و اعتباريات از وسائل مادى بى‌نياز شده و از تجليات صفاتى حضرت حق سبحانه بهره‌ور مى‌شود.

تجريد و توحيد: در اين مرحله سالك ماسواى الهى و كثرات عالم را مستهلك در ذات بى‌مثال الهى مى‌بيند و آفتاب درخشنده حق را پرتوافكن عالم آدم و جهان پيدا و پنهان مشاهده مى‌كند.

حيرت: سالك در اين مرحله از خويشتن و ماسواى خود يعنى آفاق و انفس غافل و بى‌خبر مى‌گردد و نمى‌داند كه باقى‌اند يا فانى؟ و قلب سالك محل بارقه‌هاى اسرار و رموز الهى و رازهاى غيبى است و حقايق مرموز معنوى- بدون تصرف و خيال- بر زبانش جارى مى‌گردد.

فقر و فنا: در اين مرحله سالك به مقام تجلى ذاتى حق (مقام ولايت) دست يافته و تنها «هستى مطلق» و «وجود ناب» را شهود مى‌كند و به فناى مطلق مى‌رسد. اين مرحله «وحدت تام» الهى در فناى تام سالك به او رو مى‌آورد.

ب. اسفار چهارگانه از ديدگاه امام خمينى ;‌

سلوك كه عبارت از سير در مراتب وجود به قصد وصول به كمال يعنى نيل به حقيقت است و سير و سفر كه توجه قلب به حق تعالى است در بسيارى از نوشته‌هاى منظوم و منثور امام خمينى ; متبلور شده است كه به برخى از آنها و اشعار ديگران اشاره خواهد شد: