سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ١٤٩ - كشف و شهود

و نوع و رتبه كشف و شهود به نوع و رتبه وجودى سالك در سير و سلوك و مجاهدت و رياضت و تجلّى انوار الهى وابسته است و در يك تقسيم‌بندى اوّلى كشف دو قسم است:

١. كشف صورى كه عبارتست از مكشوف شدن صور و حقايق مثالى و برزخى در مراتب مختلف يا معلوم شدن حقايق ملكوتى، كشف صورى هم در خواب و هم در بيدارى رخ مى‌دهد و با توجه به مراتب انسانها مى‌باشد براى برخى اول در خواب سپس در بيدارى و براى برخى ديگر اول در بيدارى و سپس در خواب و گاهى هم براى هر دو دسته انسانها هم در خواب و هم در بيدارى ظهور مى‌نمايد و كشف صورى چند دسته است: ١. كشف ابصارى ٢. كشف سماعى ٣. كشف شمّى ٤. كشف ذوقى ٥. كشف لمسى كه هركدام نيز داراى مراتبى هستند.

٢. كشف معنوى كه عبارتست از مكشوف شدن حقايق عوالم فوق برزخ و اسرار و دقائق وجود امرى در سير الى اللّه به تناسب هركدام از منازل سير و با عنايات الهى، عالم يا عوالم و حقايقى از آنچه محجوب و مستور است براى انسان مكشوف مى‌گردد در برخى منازل عوالم مثالى و حقايق برزخى و در برخى منازل ديگر عوالم بالاتر و حقايق عاليه و اسرار وجود و دقائق هستى در مدارج مختلف به ظهور مى‌رسد و مكشوف مى‌گردد.

كشف معنوى نيز مراتب هفتگانه دارد كه عبارتند از: ١. كشف حدسى ٢. كشف قدسى ٣. كشف الهامى ٤. كشف روحى ٥. كشف سرّى ٦. كشف خفّى ٧. كشف اخفى.[١] و در نمودارى مى‌توان چنين تصويرى از كشف و اقسام آن ارائه داد:

[١] - ر. ك: شجاعى، محمد، مقالات، ج ١، ص ١٧٦- ٢٥٩، چ اول، ١٣٦٤، انتشارات سروش، تهران.