سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ١٣ - مقدمه

خلقى‌اند اشاره نموده است.[١]

ب) ولايت در عرفان اسلامى معادل تجلّى اعظم و وجود منبسط، مقام اقدم، فيض اقدس، پيونددهنده حق و خلق بهم و باطن نبوت و رسالت است و به ولايت «مطلقه و مقيده» و «عامه و خاصه» و «كليه و جزئيه» تقسيم‌پذير است.

در خصوص نسبت‌شناسى نبوت و ولايت قيصرى در مقدمه شرح فصوص مى‌گويد:

«كمال ولايت را، نهايت نيست، بنابراين، مراتب اولياء نامتناهيند.» آنگاه در مراتب انبياء مى‌گويد: «چون پيغمبرانى كه براى هدايت خلق مبعوث شده‌اند گاهى داراى تشريع و كتاب الهى بوده، گاهى با تشريع و كتاب همراه نبودند. به دو دسته مرسل و غير مرسل تقسيم مى‌شوند. مرسلان از لحاظ مرتبه از غير مرسلان برترند از آن جهت كه جامع هر سه مرتبه «ولايت و نبوت و رسالت» مى‌باشند. پس از ايشان مرتبه انبياء از همه برتر است به دليل اينكه جامع هر دو مرتبه ولايت و نبوت مى‌باشند، اگرچه ولايتشان برتر از مقام نبوت و نبوتشان بالاتر از مقام رسالتشان مى‌باشد. از آن جهت كه ولايت آنان جنبه و جهت حقيّه ايشان است و نبوتشان جنبه و جهت ملكيت آنان است، چون‌كه به وسيله مقام نبوت است كه با جهان ملائكه مناسبت يافته، وحى را از آنان دريافت مى‌نمايند. رسالتشان جهت و جنبه بشريّت ايشان است كه متناسب با جهان انسانى است.»[٢] لذا در اينجا شايسته است نكته‌ايى كه بر آن اساس على ٧ معلم جبرئيل بوده نقل نمائيم:

قرآن كه مشتمل است بر علوم و اذواق و مقامات و احوال مخصوص ختم رسل، قبل از ظهور به صورت حروف و كلمات و آيات، از مقام باطن ختم رسل به باطن ختم اولياء نازل مى‌شود، و حقيقت خاتم اولياء واسطه نزول آن است به ملك حامل وحى جهت ابلاغ به وجود عنصرى خاتم رسل.

[١] - شرح مثنوى، چاپ سنگى و حلى، ص ١٨٢.

[٢] - شرح مقدمه قيصرى، ص ٨- ٦٠٧.