سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ١١٧ - ايمان و مراتب آن

ايمان اعظم: مرحله عاليتر از اسلام اعظم مرحله ايمان اعظم است و آن عبارت است از شدّت ظهور و وضوح اسلام اعظم به طورى كه از علم و باور تجاوز نموده به مرتبه مشاهده و عيان برسد و در اين هنگام سالك از عالم ملكوت ارتحال نموده و قيامت كبراى انفسيّه بر او قائم و به عالم جبروت داخل مى‌شود و از مشاهدات ملكوتيّه به معانيات جبروتيّه فائز مى‌گردد.

هجرت عظمى: و بعد از اين سالك از وجود خود مهاجرت نموده و آن را بالمرّه رفض كند و آن مسافرت به عالم وجود مطلق است ... پس از اين مرحله بايد سالك با آثار ضعيف وجود خود در مجادله برآمده و بقاياى آن را كه خود را مخفى داشته‌اند بالمرّه نابود و ريشه‌كن سازد تا بتواند در بساط توحيد مطلق قدم گذارد. و اين عالم، عالم فتح و ظفر است و بدين وسيله عوالم دوازده‌گانه طىّ شده و چنين كسى كه از هجرت عظمى و جهاد اعظم گذشته و فاتح و مظفّر شده است وارد عالم خلوص خواهد شد و در مضمار إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ‌[١] قيامت عظماى انفسيّه بر او قائم، از اجسام و ارواح و جميع تعيّنات گذشته و از همه فانى شده و قدم در عالم لاهوت نهاده و از تحت‌ كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ‌[٢] بيرون مى‌رود. چنين شخصى به موت ارادى، ميّت خواهد بود ...»[٣]

پس اسلام و ايمان ذو مراتب و مقول به تشكيك هستند و در آيه‌ لِيَزْدادُوا إِيماناً مَعَ إِيمانِهِمْ‌[٤] نيز مراتب‌پذيرى ايمان كاملا مطرح شده و آيه‌ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا ...[٥] هم ذات مراتب و مظاهر بودن ايمان را نشان داده شده است لذا ايمان «ايمان تقليدى»، «ايمان تحقيقى» اعم از عقلى و شهودى از حيث علمى- معرفتى و

[١] - بقره، ١٥٦.

[٢] - آل عمران، ١٨٥.

[٣] - ر. ك: حسينى تهرانى، محمد حسين، رساله لب اللباب، ص ٥٩- ٧٤؛ و ص ٧١- ١١٠، رساله سير و سلوك منسوب به بحر العلوم با مقدمه و شرح علامه تهرانى، چ ششم، ١٤٢٢ ق.

[٤] - فتح، ٤.

[٥] - نساء، ١٣٦.