سرّ سلوک (ترجمه و شرح رسالة الولاية میرزا احمد آشتیانی) - رودگر، محمد جواد - الصفحة ١١٤ - ايمان و مراتب آن

عَذابٍ أَلِيمٍ\* تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ ...[١].

مرتبه سوم از اسلام دنباله و لازمه همن مرتبه دوم ايمان است چون نفس آدمى وقتى با ايمان نامبرده انس گرفت و متخلق به اخلاق آن شد، خودبخود ساير قواى منافى با آن، از قبيل قواى بهيمى و سبعى، براى نفس رام و منقاد مى‌شود ... در مقابلش ايمان مرتبه سوم قرار دارد و آن ايمانى است كه آيات: قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ وَ الَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ‌[٢] و نيز آيه‌ إِذْ قالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ قالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ‌[٣] و آياتى ديگر به آن اشاره مى‌كند و اى بسا بعضى از مفسّرين، كه اين دو مرتبه را يعنى مرتبه دوم و سوم را يك مرتبه شمرده‌اند. و اخلاق فاضله از رضا و تسليم و سوداگرى با خدا و صبر در خواسته خدا، و زهد به تمام معنا و تقوى، و حب و بغض به خاطر خدا، همه از لوازم اين مرتبه از ايمان است.

مرتبه چهارم از اسلام دنباله و لازمه همان مرحله سوم از ايمان است، چون انسانى كه در مرتبه قبلى بود، حال او در برابر پروردگارش حال عبد مملوك است در مقابل مولاى مالكش يعنى دائما مشغول انجام وظيفه عبوديت است، آن هم بطور شايسته، و عبوديت شايسته همان تسليم صرف بودن در برابر اراده مولى و محبوب او و رضاى او است. همه اينها مربوط به عبوديت در برابر مالك عرفى و بشرى است و اين عبوديت در ملك خداى رب العالمين عظيم‌تر و باز عظيم‌تر از آن است، براى اينكه ملك خدا حقيقت ملك است كه در برابرش هيچ موجودى از موجودات استقلال ندارد، نه استقلال ذاتى، نه صفتى، نه عملى، آرى ملكيتى كه لايق كبريايى خداى جلّت كبرياؤه است اين ملكيّت است. و در برابر اين مرتبه از اسلام، مرتبه چهارم از ايمان قرار دارد و آن عبارت از اين است كه اين حالت، گاهى وجود آدمى را فرابگيرد كه‌

[١] - سوره صف، ١٠- ١١.

[٢] - مؤمنون، ١- ٣.

[٣] - بقره، ١٣١.