و بعد از فتح‌[١] (مكّه) مهاجرت نبايد و طلاق پيش از نكاح نباشد و آزاد كردن بنده پيش از مالك‌شدنش نباشد و فرزند را با وجود پدر سوگند نيست‌[٢] و نه (سوگند) بنده با وجود مالك او و نه زن با وجود شوهر او و نذر بر معصيت روانيست و سوگند بر قطع رحم جايز نباشد.

(١) و فرمود ٧: (ممكن نيست) كسى، گرچه بختش يار و مساعدت ايامش دستيار باشد، به خوشكامى رسد مگر آنكه از خلال پاره‌اى ناگواريها باشد.[٣] هر كه به انتظار كمال مطلوب آينده فرصت نقد را از دست بدهد روزگار همان فرصت را از او بربايد.[٤] زيرا از خصوصيات روزگار فرصت ربايى است و روش زمانه از دست رفتن فرصتهاست.

(٢) و فرمود ٧: احسان زكات نعمتهاست. و شفاعت زكات مقام، و بيماريها زكات تن‌هاست، و گذشت زكات پيروزى. و هر چيز را كه زكاتش را بپردازند از ربودنش در امان مانند.

(٣) حضرتش ٧ بگاه مصيبت مى‌فرمود: «سپاس خدايى را كه مصيبتم را در دينم ننهاد و سپاس خدايى را كه اگر اراده مى‌فرمود مصيبتم بس بزرگتر از آنچه هست مى‌بود و سپاس خداى را بر امرى كه خواست باشد و بود.» (٤) (امام) ٧ گفت: خداوند مى‌فرمايد: هر كه شخص سرگردانى را از سرگردانيش رهايى بخشد من او را ستوده‌[٥] خوانم و در بهشت خويش جايش دهم.

(٥) و فرمود ٧: چون دنيا به گروهى روى آورد نيكيهاى ديگران را هم به ايشان در پوشاند و چون پشت كند نيكيهاى خودشان را هم از ايشان بربايد.[٦] (٦) و فرمود ٧: مرد نكوكاريها و اهل نعمتها باشيد.[٧] بر نكوييها پاداش دهند و از نعمتها باز پرسى شود (كه با آنها چه كرديد)

[١] شايد مراد از« الفتح» فتح مكه باشد يا مطلق« فتح» است كه معنى عام از آن اراده شده و ناظر بر مجموع فتوحات اسلامى است.

[٢] مراد نفى صحّت سوگند فرزند با وجود پدر است كه اصلا واقع نمى‌شود يا مراد نفى لزوم است كه واقع مى‌شود ولى الزامى نمى‌آورد.

[٣] شايد مراد اين است كه زندگى خوشكامانه جز پس از تحمّل رنج و مشقت و گذر از ناگواريها نصيب كسى نمى‌شود.

[٤] شايد مراد اين است كه هر فرصتى( براى كار خير.- م.) بيابد و از آن استفاده نكند و منتظر زمانى شود كه كمال مطلوب را به نحو اتمّ انجام دهد همان فرصت هم از دست او مى‌رود و هرگز به كمال مطلوب نمى‌رسد.

[٥] در پاره‌اى نسخه‌ها به جاى« سمّيته»،[ اسمّيه- مى‌خوانم‌] آمده( كه در ترجمه همين وجه اختيار شد.- م.) و به جاى« حميدا»[ جهيدا- كوشنده‌] آمده است.

[٦] پيشتر ضمن كلمات مولاى متقيان امير مؤمنان على بن ابى طالب ٧ بيانى متضمّن اين معنى گذشت.

[٧] در متن: كونوا بنات الخيرات و أبناء النّعم دختران خيرات و پسران نعمتها باشيد، تعبيرى است كه مفيد ملازمه است يعنى همواره با نكوكاريها و نعمتها همراه باشيد.