پاسخ گوييد. (١) به بيوگان و يتيمان مهربانى كنيد (٢) و به مردم ناتوان و ستمديده و (نيز) آنان كه در راه خدا بدهكار شده‌اند و آن كه در راه درمانده است و دريوزه‌گر و بندگان زير فرمان و آن كه دستش پينه بسته است و بيچارگان رحمت آريد (٣) و به ستمديده يارى دهيد (٤) و حقوق واجب را بپردازيد (٥) و چنان كه بايد با نفسهاى خويش در راه خدا پيكار كنيد زيرا او سخت كيفر است، و در راه خدا جهاد كنيد.

(٦) ميهمان را بنوازيد، (٧) و وضو به نيكى سازيد (٨) و نمازهاى پنجگانه را به هنگام خود بخوانيد و مراقبت كنيد كه آنها را در پيشگاه خداى عزّ و جلّ شأن و مقامى است‌ ... وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً [فهو خير له‌] فَإِنَّ اللَّهَ شاكِرٌ عَلِيمٌ‌- و هر كه به راه خير و نيكى بشتابد (و نافله بخواند) [اين كار براى خودش نيك است‌] و خداوند قدرشناسى داناست»[١] (٩) ... تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى‌ وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ ...- به يك ديگر در نيكوكارى و تقوى كمك كنيد، نه بر گناه و ستمكارى»[٢]، و ... اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَ لا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ‌- از خداوند چنان كه سزاوار پرواى اوست، پروا كنيد و جز در مسلمانى نميريد»[٣] (١٠) اى بندگان خدا، بدانيد كه آرزو[٤] خرد را ببرد و وعده خلافى نمايد و غفلت انگيزد و سبب حسرت آيد، پس آرزو را ناراست گيريد كه فريب است و آرزوجوى زير بار (گناه و لغزش يا وهم و پندار) است. (١١) در ميان بيم و اميد[٥] (به طاعت خدا) كردار كنيد. (١٢) اگر خوشايندى به شما رسيد سپاسگزار باشيد و آن را با خوشدلى ديگرى فراهم آوريد، زيرا خداوند به مسلمانان اجازه (خوشى و) خوش انجامى داده است و آن كس را كه (نعمتها را) سپاس دارد افزونى (نعمت) ارزانى داشته است. (١٣) به راستى من (مطلوبى) چون بهشت نديدم كه طالبش خفته باشد و (منفورى) چون دوزخ نديدم كه گريزانش در خواب (و غافل) باشد و هيچ سوداگر (سود برنده‌اى را نديدم) كه بيش از آن كس سود برد كه دستاورد امروز را اندوخته فردايى سازد كه هر نهانى در آن آشكار گردد. (١٤) همانا كسى را كه حق سود نبخشد باطل زيانش زند و كسى كه هدايت به راه راستش نيارد، گمراهى زيانمندش كند.[٦] و كسى را كه يقين سود نبخشد شك زيان رساند. (١٥) و به راستى شما را فرمان است كه رخت (از اين سراى) بر بنديد[٧] و توشه را نيز به شما نموده‌اند. (١٦) هلا! به راستى، دنيا پشت‌

[١] البقرة، ١٥٨

[٢] المائدة، ٢

[٣] آل عمران، ١٠٢

[٤] مراد آرزوهاى دور و دراز واهى و باطل و خيال پردازيهاى بى‌پايه است كه به لفظ« امل» آمده و شامل« اميد» كه از آن به لفظ« رجاء» تعبير مى‌شود نيست.- م.

[٥] مراد بيم از عذاب و اميد به ثواب است.- م.

[٦] زيرا بين« راه» و« بيراه» طريق ديگرى نيست و آنچه جز رهيابى باشد، تمام گمراهى است. و در ن، به جاى« تضرّه الضلالة»[ يجرّ به الضلّال الى الرّدى- گمراهى به پستيش كشاند] آمده است.

[٧] در متن« أمرتم بالظّعن- مأمور كوچيدن و رحيليد» آمده است.- م.