بيشترينه آنان، [تعقّل نمى‌كنند]»[١] (١) سپس (خداوند) اكثريّت (گمراه) را نكوهش كرد و فرمود: وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ‌- و اگر از اكثر مردم اين سرزمين پيروى كنى تو را از راه خدا گمراه مى‌كنند»[٢].

و فرمود: وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ‌- و ليكن بيشتر مردم نمى‌دانند»[٣] و اكثرهم لا يشعرون- و بيشترشان نمى‌فهمند»[٤] (٢) اى هشام، سپس (خداوند) اقليّت (رهروان حق) را ستود و فرمود: وَ قَلِيلٌ مِنْ عِبادِيَ الشَّكُورُ- و اندكى از بندگانم سپاسگزارند»[٥] و فرمود: وَ قَلِيلٌ ما هُمْ‌- و ايشان (به واقع) اندك شمارند»[٦] و فرمود: وَ ما آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ‌- و همراه او جز اندكى ايمان نياورده بودند»[٧] (٣) اى هشام، سپس (خداوند) خردمندان را به نيكوترين گونه‌اى ياد كرد و به زيباترين زيورى بياراست و فرمود: يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ‌- او به هر كس كه بخواهد حكمت مى‌بخشد و به هر كس كه حكمت بخشيده باشند، بيشك خير بسيارش داده‌اند، و جز خردمندان كسى پند نمى‌گيرد.»[٨] اى هشام، به راستى، خداوند مى‌فرمايد: إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى‌ لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ‌- بيگمان در اين براى كسى كه صاحبدل باشد، پندآموزى است»[٩] يعنى خردى دارد. و فرمود: وَ لَقَدْ آتَيْنا لُقْمانَ الْحِكْمَةَ- و هر آينه لقمان را حكمت داديم»[١٠] يعنى فهم و خرد بخشيديم.

(٤) اى هشام، به راستى، لقمان به پسرش گفت: «براى حق فروتنى كن (وزير فرمانش باش) تا

[١] اين آيه بيست و پنجم از سوره لقمان است و عبارت اخير آن بايد بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ‌- بلكه بيشتر آنها نمى‌دانند» باشد، همان گونه كه در پاره‌اى نسخه‌هاى الكافى نيز ضمن روايت آمده است و شايد در متن از روى سهو و غفلت راوى يا اشتباه نسخه‌نويسان به صورت« لا يعقلون» نوشته شده است.

[٢] الانعام، ١١٦

[٣] الانعام، ٣٧، و مانند آن است گفته خداى تعالى: بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ‌ سوره النحل، آيه ٧٥ و آيه ١٠١ و سوره الأنبياء، آيه ٢٤ و و سوره النّمل، آيه ٦١ سوره لقمان، آيه ٢٥ و سوره الزّمر، آيه ٢٩ و همچنين گفته خداى تعالى: بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ‌ سوره العنكبوت، آيه ٦٣ و گفته خداى تعالى: وَ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ‌ سوره المائده آيه ١٠٣

[٤] از مضمون آيات قرآنى گرفته شده ولى عين اين عبارت در قرآن مجيد نيامده است.

[٥] السّباء، ١٣

[٦] سوره ص، ٢٤

[٧] هود، ٤١

[٨] البقرة، ٢٦٩ و مانند آن است گفته خداى تعالى در سوره آل عمران آيه ١٩٠ و سوره الرعد آيه ١٩ و سوره ص آيه ٢٩ و سوره الزّمر آيه ١٨ و سوره المؤمن آيه ٥٧

[٩] سوره ق، ٣٨

[١٠] لقمان، ٣٨