(٣) و فرمود ٧: آيا شما را از فقيه واقعى آگاه نكنم؟ (فقيه واقعى) كسى است كه به مردم اجازه نافرمانى خدا ندهد و از رحمت خدايشان نوميد نكند و از مكر خدا (در صورتى كه مكر ورزند) ايمنشان نسازد و از قرآن به دگر چيز نپردازد. (٤) در عبادتى كه در آن شناخت (و فقه) نباشد، خيرى نيست و در دانشى كه در آن انديشه‌اى نباشد خيرى نبود و در قرآن خواندنى كه در آن تفكّر (و تأمّلى) نباشد خيرى وجود ندارد.

(٥) و فرمود ٧: به راستى، چون خداوند مردم را (به محشر) گرد آورد منادى‌اى ميان آنها ندا دهد كه اى مردم، به راستى، نزديكترين شما به خدا امروز آن كس است كه از او بيشتر ترسيده و محبوبترين شما نزد خدا آن كس است كه نسبت به او خوش كردارتر بوده و والامقام‌ترين شما در پيشگاه او كسى است كه به شوق پاداشى كه نزد اوست بيشتر كار كرده، و به راستى، گرامى‌ترين شما بر او پرهيزگارترين شماست.[٣] (٦) و فرمود ٧: در شگفتم، مردمى كه از خوراك به خاطر بيم گزندش مى‌پرهيزند از بيم دوزخ از گناهان نمى‌پرهيزند.[٤] (٧) و در شگفتم، چرا كسى كه بندگان را به مال خود مى‌خرد، آزادگان را با احسان به آنان نمى‌خرد تا مالك (دلهاى) ايشان شود. (٨) سپس فرمود: به راستى، (حقيقت) نيكى و بدى شناخته نمى‌شود جز به مردم (نيك و بد)، پس اگر خواهى نيكى را شناسى‌[٥] نيكى كن تا اهلش را بشناسى و اگر خواهى بدى را دانى، بدى كن تا اهلش را بشناسى.

(٩) و فرمود ٧: به راستى، بر شما از دو چيز همى ترسم: درازى آرزو و پيروى هوى. امّا درازى آرزو آخرت را از ياد ببرد و امّا، پيروى هواى (آدمى را) از حق باز دارد. (١٠) به بصره مرديش در باره «برادران» پرسيد (كه چند دسته‌اند). فرمود: برادران دو دسته‌اند: برادران مورد اعتماد و برادران‌

[١] در پاره‌اى نسخه‌ها به جاى« و لا تفضبوا»[ و لا تغصبوا- غصب نكنيد] آمده و شايد( با توجّه به دنباله كلام)[ لا تعضبوا-( رشته محبّت را) قطع نكنيد] باشد.

[٢] مراد آن است كه رسم سلام را رايج و آشكار داريد و نيز سلام را فاش و به صداى رسا ادا كنيد.- م.

[٣]« انّ اكرمكم عليه اتقاكم» تعبيرى ديگر از آيه شريفه ١٣ سوره الحجرات است كه فرمايد: إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ‌.- م.

[٤] در پاره‌اى نسخه‌ها به جاى« لا يحتمون»[ لا يحتمى- نمى‌پرهيزد] آمده است.

[٥] در پاره‌اى نسخه‌ها به جاى« ... اردت ان تعرف الخير»[ .. ان تعمل الخير- نيكى كنى‌] آمده است( كه نبايد درست باشد زيرا در تمام عبارت مسأله« شناخت نيكى و خير» مطرح است.- م.)