اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ٢٧٣ - خطرخيزترين سقوطگاه آدمى

جوارح كه عكس‌العمل مناسب و بايسته در برابر نعمت است، در حدّ و مرتبه‌اى كه شايسته آن است.

خداوند در سوره ضُحى‌، پس از برشمردن نعمتهايى كه پيامبرش را از آنها برخوردار كرده است، دستور يادآورى نعمتها را به آن حضرت مى‌دهد:

وَ امّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ. و به نعمت پروردگارت (نبوّت و قرآن و هدايت و ...) سخن گوى، كه شكر آن است.

با تأمّل در اين سوره و نيز سوره انشراح، كه به اجمال، نعمتهايى را كه خداوند از زمان كودكى و يتيمى به آن حضرت عطا فرموده، آورده و او را به نفيس‌ترين و گوهرى‌ترين نعمت (نبوّت)، و نيز عطاى اميد بخش و خشنود كننده شفاعت و بخششهاى دنيوى، (مانند علم و حكمت و گسترش آيين و شريعت) مفتخر كرده و آن گاه، يادآورى نعمتها و عطاهاى الهى و دستگيرى از سائل و يتيم را به او تذكّر داده، روشن مى‌شود كه خداوند، با اين يادآورى، به همه مراتب و گونه‌هاى شكر اشاره فرموده است؛ بدين معنا كه:

اولًا ياد و خاطره داده‌هاى مادّى و معنوى را در ذهن و ضمير خويش زنده بدارد و همراه با اين ياد و خاطره‌ها، پيوسته به ياد مُنعم و احسان او باشد و خود را سرشار از لطف و مهر الهى بداند. ثانياً با زبان تكريم و تعظيم به يادآورى نعمتها بپردازد و احسان و لطف دل‌انگيز و نوازشگر خدا را به خود و ديگران يادآورى كند. ثالثاً در عمل، به تلافى و جبران الطاف پروردگار خويش اقدام كند؛ يعنى يتيمان دلْ شكسته را در آغوش رحمت و محبّت خويش گيرد و بينوايان بى‌پناه را به پناهگاهى امن، و گمشدگان درمانده در بيابان حيرت را به صراط مستقيم، رهنمون گردد:

فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ. وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ. وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ.[١] پس، يتيم را خوار مدار و مران؛ و برخواهنده (سائل نيازمند)، بانگ مزن و

[١] - ضحى، آيه ٩- ١١