الْمِيزانَ، الّاتَطْغَوا فىِ الْميزانِ، وَ اقيمُوا الْوَزْنَ بِالْقَسْطِ وَ لا تُخْسِروُ الْميزانَ.[١] خورشيد و ماه به حسابِ [معيّنى‌] در كارند. و گياه (گياه بى‌ساقه) و درخت، سجده مى‌آرند. و آسمان را برافراشت و ترازو را [در-/ ميان بندگان‌] بنهاد، كه در ترازو از حد مگذريد (تجاوز و خيانت مكنيد، و سنجش را به داد و انصاف بر پا داريد)، ترازو را راست داريد [و آن را مكاهيد] و در سنجيدن و وزن كردن با كم دادن خيانت مكنيد.

از اينجاست كه پيران طريقت گفته‌اند: «كمال ادب، هيچ كس را نبود، مگر انبيا و راستان را»[٢] و اگر گفته‌اند: «مازاغَ الْبَصَرُ وَ ما طُغى. چشم [پيامبر]، نه كژ ديد و نه از حد در گذشت»،[٣] اشارت به ادب پيامبر گرامى اسلام در ساحتِ بندگى و قرب خداوند است.

و چون حيات آدمى را هدفى برتر و والاتر از توحيد نيست، يعنى يگانه دانستن خداوند در حوزه باورها، و يگانه شدن استعدادها و امكانات آدمى و در نهايت، يگانه شدن جامعه انسانى در گستره رفتارها، در سمت و سوى قرب به خداوند. اساساً در مقام مناجات و نيايشِ خداوند و خواندنِ آفريدگارِ جهانيان و خواستنِ از او، كه زيباترين و دل‌انگيزترينِ جلوه و نمادِ بندگى و تقرّب است، رعايت ادب و ظرافت و زيبايى در گفتار و رفتار و نگاهداشت حدّ و اندازه و آگاهى از موقفِ خويش، امرى مطلوب و مرغوب است و در تأثير گذارى تقاضاى آدمى و جذبِ مهر و لطف و شفقتِ الهى نقشى اساسى دارد.

از خدا جوييم توفيقِ ادب‌		بى‌ادب، محروم گشت از لطفِ رَبّ‌
بى‌ادب، تنها نه خود را داشت بد		بلكه آتش در همه آفاق زد
مائده از آسمان در مى‌رسيد		بى‌شِرا و بيْع و بى گفت و شنيد
در ميان قوم موسى چند كس‌		بى ادب، گفتند: كو سير و عَدس؟
منقطع شد خوان و نان از آسمان‌		مانْد رنجِ زرع و بيل و داسِمان‌

[١] - الرحمن، آيه ٥- ٩

[٢] -« كَمالُ الْادَبِ لايَصْفُوا الّا لِلأنبياءِ وَ الصدِّيقين».( رساله قشيريّه، ص ٤٠٨)

[٣] - همان جا