آنان كه گويند: «پروردگارا! از همسرانمان و فرزندانمان ما را روشنى چشمها ببخش و ما را پيشواى پرهيزگاران كن»، ايشان‌اند كه بدان شكيبايى كه كردند، غرفه (جايگاه بلند) بهشت را پاداش يابند، و در آنجا با درود و سلام روبه رو شوند؛ در آن جاودانه باشند، نيكو آرامگاهى و نيكو جايى براى ماندن است.

ادب، نگاهداشت اندازه و حدّ هر چيز

بر اساس آنچه به تفصيل درباره «ادب» گفته شد، حُسن و زيبايى و ظرافت و نگاهداشتِ اندازه و حدّ هر چيز، و نيز آگاهى از موقف و قواره هر كارى كه از آدمى بروز مى‌كند، قوام‌بخشِ معنا و مفهوم ادب در عرفِ دينى آن است. و از آنجا كه هيچ كارى از كارهاى آدمى، خواه از مقوله كارهاى قلبى و نيّتها و انگيزه‌ها باشد- كه امورى باطنى‌اند- و خواه از مقوله كارهاى قالبى باشد- كه به ظاهر آدمى مربوط مى‌شوند- بى‌هدف انجام نمى‌گيرند، طبعاً ادب با ويژگى‌هايى كه دارد، از هدف نهايى زندگى آدمى، كه از نظر آموزه‌هاى دينى، عبوديت و معرفت و در نهايت قربِ خداوند است، پيروى مى‌كند؛ اگر چه اين هدف به لحاظِ تفاوت چندى و چونى در دستورالعملها و تفاوت در مراتب كمالى كه در اديان الهى است، متفاوت است. از همين رو، ادب الهى، كه خداى سبحان، پيامبران و فرستادگان خود را به آن مؤدَّب ساخته و تأديب بندگانش را نيز بر عهده آنان نهاده است، همان حُسن و ظرافت در اعمال دينى و نگاهداشتِ اندازه و حدّ و آگاهى از موقف و قواره آنهاست و بيانگر غرض و هدف نهايى دين و ديندارى است.

على (ع) فرمود:

افْضَلُ الْادَبِ، انْ يَقِفَ الْانسانُ عَلى‌ حَدَّهِ وَ لايَتَعدّى‌ طُوْرَهُ.[١] برترين ادب آن است كه انسان، حدّ و اندازه خويش را بشناسد و از مرز آن، پا را فراتر ننهد.

[١] - ميزان الحكمة، ج ١، ص ٧٢