نهفته و درونهاى ناشناخته‌اى كه در پنهان داشتنش مى‌كوشند، بى‌خبر است؛ بلكه مى‌خواست آنان را بيازمايد كه كدام يك در عمل، بهتر از ديگران‌اند، تا پاداش نيك، جزاى نيكان شود و كيفر بد، سزاى بدكاران.

اين سنّت الهى جارى در زندگى فردى و اجتماعى آدميان را، از آن رو امتحان ناميده‌اند كه جلوه‌اى از تربيت و ربوبيّت الهى است و خداوند با چنين ربوبيّتى، حال درون و نهانِ انسانها را آشكار ساخته و به آنها مى‌فهماند، تا اينكه بدانند در پايان سلوكشان به سوى پروردگار جهان، به كدام سرا پا مى‌نهند. آيا در سراى بهشت، پاداش خود را دريافت مى‌كنند، يا در ديار دوزخ به كيفر خويش مى‌رسند؟

امتحان الهى، يك پديده‌اى مهم و سرنوشت ساز در متنِ زندگى انسان است كه به دنبال هدايتِ شامل خداوند براى شكوفايى استعدادها، فرا روى آدميان است تا بدين وسيله، صفِ شاكران و سپاسگزاران، از صف ناسپاسان جدا گردد و زمينه پاداش و كيفر، فراهم شود:

إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِراً وَإِمَّا كَفُوراً.[١] ما راه را بر او (آدمى) بنموديم؛ چه سپاسگزار باشد، و چه ناسپاس.

رويگردانى از امر و نهى خداوند

ارائه راه و رسم بندگى و آيين «عبوديت»، كه در قالب «امر و نهى» و تكاليف دينى جلوه كرده و همسويى با آنها همسويى با سنّتهاى جارى در آفرينش، و زمينه‌ساز رسيدن به مصالحى است كه براى آدميان منظور شده، از جمله نعمتهاى آشكار خداوند است كه بندگانش را بدانها نواخته، و پيمانى سخت وثيق است كه پايبندى و تعهّد بدانها را طلب كرده است:

وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمِيثَاقَهُ الَّذِي وَاثَقَكُم بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ.[٢] و به ياد آريد نعمت خدا را بر

[١] - انسان، آيه ٣

[٢] - مائده، آيه ٧