قرآن كريم بوده و خطوط اصلى تعاليم و آموزه‌هاى اخلاقى پيامبر ٦ و امامان (ع) نيز چيزى جز آموزشهاى اخلاقى قرآنى نبوده است؛ امّا بايد دانست كه تعاليم اخلاقى ارائه شده در قرآن كريم نيز همچون ديگر معارف قرآنى، در گفتار و كردار پيامبر اكرم و امامان (ع) تبيين گرديده و مضامين آن بسط داده شده است.

و روشن است كه بخش مهمّى از گفتار اين بزرگواران همان دعاها و نيايشهايى است كه از ايشان بر جاى مانده است و در سطحى راقى و سازنده، نظام اخلاقى قرآن را با اين روش، يعنى «روش دعا»، گسترش داده‌اند.

«پيامبر و امامان، در جملاتى موجز و بليغ و روشن و استوار، به نام «دعا»، بسيارى از حقايق و معارف و دانستنى‌هايى را كه روح انسان بايد از آنها برخوردار، بلكه سرشار و سيراب شود، و در آنها نيك بنگرد و بينديشد، تعليم كرده‌اند. و چون انسان، هنگامى كه «دعا» مى‌خواند، داراى صفاى روح و توجّه خاص است و قاعدتاً دعا را با تأمّل در معنا مى‌خواند، يكى از مهم‌ترين راههاى آموختن فرهنگى روحانى و پُر ارج، و دادنِ تهذيب و پيرايش به روح، «دعا» است. هميشه علماى اخلاق و فلاسفه كوشيده‌اند كه «تهذيب نفس» را در مقدّمات مكتب خويش پيش‌بينى كنند، تا روح انسان را پس از پيراستن از آلودگى‌هاى مادّه و خواهانى‌هاى نفس و خواهشهاى تن، به پلكان صعود و گسستن اختيارى برسانند».[١]

بنا بر آنچه در پيش گفته شد، درياى پُر موج دعا، كه به درياهاىِ موج‌خيزِ معارفِ نابِ توحيدى و اخلاقى قرآن متّصل است، با زبانى سرشار از پيام و تعليم، در جهت تربيت عالى انسانى، و تعالى سرشار معنوى فردى و اجتماعى، و تزكيه نفوس، و تقويت ارواح، و نشرِ معارف قرآنى، و پيوست با كائنات هستى، و گسترش وجود انسان، و در نهايت، بيانگر آرمانهاى روحى و معنوى و پروژه‌هاى اخلاقى و برنامه‌هاى عملى و روى آوردن به همه جوانب حيات انسانى است؛ بويژه‌ صحيفه‌ مبارك زين العابدين (ع) با گونه‌گونى موضوعات و تعالى و تكامل انديشه‌هاى نهفته در آن، طرح كامل و فراگيرى است براى پرداختن به ساختار معنوى انسان قرآنى و حركت آن در مسير حيات و دستيابى به زيستن خوش و پاكيزه (حيوةً طَيِّبةً) و بناى جامعه‌اى سرشار از عدل و قسط بر پايه آزادى و

[١] - حماسه غدير، ص ٣٠٠