باشد. از اين رو، درك و تلّقى و دريافت ويژگى‌هاى حقيقى اعمال بندگان و انديشه‌ها و انگيزه‌هاى آنان، جز بر گواهانى كه از ريشه و زمينه آنها و درون و ژرفاى نيّتهاشان آگاهى دارند، ناممكن است. بنا بر اين، گواهى بر اعمال و انديشه‌ها و انگيزه‌ها، ويژه كسانى است كه در دنيا از چنين مقام و جايگاهى برخوردارند و جز صواب و حق، كه برخاسته از ديدن اعمال و انگيزه، به گونه‌اى دقيق و به دور از خطا و لغزش است، نمى‌گويند:

يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلَائِكَةُ صَفّاً لَّا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَقَالَ صَوَاباً.[١] در روزى كه روح (فرشته همراه وحى) و فرشتگان به صف ايستند، كسى كه خداى رحمان، او را اجازه دهد و سخن درست گويد، كسى سخن نگويد.

وَلَا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفَاعَةَ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ.[٢] و آنان كه جز خداوند را مى‌خوانند، (مى‌پرستند) ياراى شفاعت كردن ندارند؛ مگر كسانى كه به حق گواهى داده باشند و بدانند [كه از چه كسى شفاعت كنند، و شفاعت نخواهند كرد مگر از مؤمنان گناهكار].

و اين نكته‌اى است كه از خودِ واژه «شهادت» فهميده مى‌شود؛ يعنى گواهى دهنده در روز رستاخيز، در اين سراى در عرصه انديشه و انگيزه‌ها و اعمال بندگان نيز حضور دارد، و از گونه‌اى زندگى برخوردار است كه در پرتو آن، مى‌تواند همه آنها را با ويژگى‌هايى كه دارند، درك كند؛ بلكه در وجود او نقش بسته است.

إِنَّا نَحْنُ نُحْيِ الْمَوْتَى‌ وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ وَكُلَّ شَيْ‌ءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ.[٣] همانا ماييم كه مردگان را زنده مى‌كنيم و آنچه را كه پيش فرستاده‌اند و اثرشان را (آنچه از آنها باز مانَد) مى‌نويسيم. و هر چيزى را در راهنماى روشن (لوح محفوظ) به شمار آورده‌ايم.

[١] - نبأ، آيه ٣٨

[٢] - زخرف، آيه ٨٦

[٣] - يس، آيه ١٢