اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ٣٦٦ - برزخ(حدفاصل ميان مرگ و رستاخيز)

نوشيدنى‌هاى آن مى‌نوشند و از خدا، بر پايى هر چه زودتر رستاخيز را مى‌طلبند.

وَ حاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذابِ. النّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُّواً وَ عَشِيّاً وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ ادْخِلُوا آلَ فِرْعَونَ اشَّدَ الْعَذابِ.[١] و عذابِ بد و سخت، فرعونيان را فرو گرفت؛ آتش دوزخ، كه بامداد و شامگاه بر آن عرضه مى‌شوند، و روزى كه رستاخيز بر پا شود، [ندا آيد:] فرعونيان را به سخت‌ترين عذاب، درآوريد».

امام صادق (ع) فرمود:

اين عذابِ بامداد و شامگاه كه در اين آيه بدان اشاره شده است، عذاب پيش از روز رستاخيز است؛ چرا كه در آتش رستاخيز، بامداد و شامگاهى نيست. اگر فرعونيان، در روز رستاخيز، بامداد و شامگاه معذّب باشند، پس در ميان اين دو وقت (بامداد و شامگاه)، از سعادتمندان خواهند بود! و ليكن چنين نيست، و اين عذاب بامداد و شامگاه در «برزخ»، پيش از فرارسيدن روز رستاخيز است. آيا سخن خداوند را در همين آيه نشنيده‌اى كه فرمود: «و روزى كه رستاخيز بر پا شود، [ندا آيد:] فرعونيان را به سخت‌ترين عذاب در آوريد».

در اين فقره از دعاى امام (ع) كه فرمود: «حَمْداً يُضِى‌ءُ لَنا به ظُلُماتِ الْبَرْزَخَ. سپاس و ستايشى كه از فروغ روشنىِ آن، تاريكستانِ برزخ (گور) ما روشن گردد» به چند نكته اساسى در زمينه باورهاى دينى ما اشارت رفته است كه يادآورى آنها، اگر چه به اجمال، امرى بايسته است:

نخست: «نفس ناطقه» انسانى كه همان روح آدمى است، پس از فرا رسيدن مرگ و مفارقت از بدن، همچنان باقى و پايدار است؛ به دليل اينكه درخواست روشنى و زدودن تاريكى از تاريكستان برزخ، جز براى روح آدمى معقول نيست؛ چرا كه جسد و جسم‌

[١] - غافر، آيه ٤٥- ٤٦