حَتَّى‌ إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ. لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحاً فِيَما تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِن وَرَائِهِم بَرْزَخٌ إِلَى‌ يَوْمِ يُبْعَثُونَ.[١] تا چون يكى از آنان را مرگ فرا رسد، مى‌گويد: «پروردگارا! مرا باز گردانيد، شايد در آنچه واگذاشته‌ام، كار نيك و شايسته كنم». نه چنين است. اين سخنى است كه او، گوينده آن است، و فرارويشان برزخى است تا روزى كه برانگيخته شوند.

درباره پاداش افراد با ايمان و درستكار، و همچنين درباره كيفر افراد بى‌ايمان و گناهكار در عالَم «برزخ»، آيات و رواياتى رسيده است، كه در اينجا به پاره‌اى از آنها اشاره مى‌شود:

وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتاً بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ.

فَرِحِينَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِم مِن خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ. يَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ وَأَنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِينَ.[٢] و كسانى را كه در راه خدا كشته شدند، مرده مپندار؛ بلكه زندگان‌اند و نزد پروردگارشان، روزى داده مى‌شوند؛ در حالى كه بدانچه خداوند از فزونى و بخششِ خود به آنان داده است، شادمان‌اند، و به [نيكويى حالِ‌] آن كسانى كه از پس ايشان هنوز به آنان نپيوسته‌اند، شادى همى‌كنند كه نه بيمى بر ايشان است و نه اندوهگين شوند. ايشان به نعمت و بخششى كه از خداست و به اينكه خداوند، مزد مؤمنان را تباه نمى‌كند، شادمان‌اند.

ابو بصير مى‌گويد: از امام صادق (ع) درباره ارواح مؤمنان پرسش نمودم، در پاسخ فرمود:

فِى حُجُراتِ الْجنّةِ يَأكُلونَ مِنْ طَعامِها وَ يَشْرَبُونَ مِنْ شَرابِها وَ يَقُولُونَ رَبَّنا اقِمِ السَّاعَةَ.[٣] در حجره‌هاى بهشت‌اند، از غذاى بهشت مى‌خورند. از

[١] - مؤمنون، آيه ٩٩- ١٠٠

[٢] - آل عمران، آيه ١٦٩- ١٧١

[٣] - بحار الأنوار، ج ٦، ص ٢٦٩