اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ١٥٧ - ستايش خداوند و سپاسگزارى از نعمتهاى او

رازِ انحصار حمد براى خداى تعالى‌

زيبايى و كمال و جلال هر چيزى، برگرفته از زيبايى و كمال آفريننده آن، خداى تعالى، «كامل مطلق» و «جميل على الاطلاق» است؛ بدين معنا كه از هر نقص و عيبى پاك و پاكيزه است. بر اين اساس، كار آفرينش او نيز كارى است كارستان، زيبا و كامل؛ در حدّى كه زيباتر و كامل‌تر از آن ممكن نيست و هستى، جلوه جمال و جلال اوست؛ چرا كه هر فاعلى بر حسب شاكله، و به فراخور عادت و روش خود، كار مى‌كند:

قُلْ كُلٌّ يَعْمَلْ عَلى شاكِلَتِهِ.[٢] بگو: هر كس به فراخور سرشت و روش خود، عمل مى‌كند.

از امام صادق (ع) روايت شده كه امام باقر (ع) به مناسبتى فرمود: «الْحَمدُ للَّهِ». آن گاه به دنبال اين ستايش و سپاس خود، فرمود:

ما تَرَكْتُ وَ لا ابْقَيْتُ شيئاً جَعَلْتُ جَميعَ انواعِ الْمَحامِدِ للَّهِ- عَزَّوجَّل- فَما مِنْ حَمْدٍ الّا وَ هُوَ داخِلٌ فيما قُلْتُ.[٣] چيزى را در ستايش خداوند، باقى نگذاشتم. همه ستايشها و سپاسها را ويژه خداى عزيز و بزرگ، قرار دادم.

بنا بر اين، سپاس و ستايشى نيست، جز اينكه در آنچه گفتم، «الْحَمْدُ للَّهِ» آمده است.

جمله‌هاى بعد در كلام امام سجّاد (ع) (الاوّلِ بلااولٍ و ...)، به سانِ دليل و برهانى است كه حصر و اختصاص «حمد» به خداى تعالى را مى‌نماياند.

[١] - مثنوى، دفتر يكم، بيت ٥٩٨- ٦٠٤.

[٢] - اسراء، آيه ٨٤

[٣] - البرهان، ج ١، ص ٤٦