دگرگونیهای اجتماع چگونه روبرو شود، آیا همه آنها را بپذیرد یا همه را طرد کند و یا بعضی را بپذیرد و بعضی را طرد کند؟ و اگر بخواهد بعضی را بپذیرد و بعضی را طرد کند، چه چیزهایی را بپذیرد و چه چیزهایی را طرد کند؟ و بعلاوه بر اساس چه معیارها و مقیاسهاست که واقعاً مطمئن و قابل قبول باشد و وجدان دینی او را جریحهدار نکند و به آن آسیبی نرساند؟ هر مسلمانی همانطور که به دین و ایمان خود علاقهمند است، به پیشرفت و تکامل زندگی علاقه مند است و پیشرفتها و تکاملهای عصر جدید را به نظر اعجاب و تحسین مینگرد و طبعاً مایل است مسلمان و مؤمن به آیین محمدی زندگی کند و هم در زندگی پیشرو باشد.

اسلام یک فلسفه اجتماعی مترقی و یک ایدئولوژی متعالی

اما از نظر ملی: بدون شک ملت ایران مانند همه ملل به سیادت و پیشرفت و تکامل علاقهمند و بلکه شیفته است و خواهان یک فلسفه اجتماعی است که در پرتو آن و رعایت اصول آن، در جاده تعالی گام بردارد و به عبارت دیگر مایل است از یک ایدئولوژی پیروی کند که هرچه بهتر و بیشتر او را در راه تعالی رهبری کند. البته در میان این ملت هم مانند همه ملتها افکار افراطی و تفریطی وجود دارد. هستند افرادی که بهترین وضع را همیشه همان میدانند که دارند ولو در بدترین شرایط زندگی کنند و یا از طبقهای هستند که منافعشان حفظ وضع موجود را ایجاب میکند، و بوده و هستند افرادی که بیشتر نارضایی بر وجودشان حکومت میکند و خیال میکنند راه رسیدن به آمال و آرزوها این است که از هرچه در گذشته بوده ببُرند و دگرگونیای ایجاد کنند که هیچ گونه پیوندی با گذشته نداشته باشد.

ولی اگر اکثریت قریب به اتفاق این مردم را که در این مسائل میاندیشند در نظر بگیریم، خواسته عمومیشان تعالی و تکامل و پیشرفت است با حفظ وراثت فرهنگی و ایده آلهای عمومی، و در رأس مسائلی که جزء علایق بسیار اصیل این مردم است و ملاک وحدت و قومیت این مردم است اسلام است.

اسلام، نیرومندترین عنصر فرهنگی ایران

اگر نظر واقع بینی داشته باشیم و بخواهیم با تکیه به واقعیات سخن بگوییم، همانطور که در کتاب تکامل خلّاق تألیف سیدعلی اکبر حسینی ص ١٥٦ آمده است: