یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٠٧ - فلسفه تاریخ - موتور اجتماع و موتور تاریخ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥٠٦

حقیقتی است.

مقام و زیبایی، برزخ میان مجرد و مادی میباشند و جنبه تجرد مقام از زیبایی بیشتر است.

١٢. وجود فداکاریها در راه دین و گذشتن از منافع مالی و شهوانی و گذشتن از علایقی نظیر فرزند (خواه آنکه علاقه به فرزند را نیز مانند فروید، جنسی بدانیم یا ندانیم) دلیل بر اصالت آن و اینکه آن خود محرک مستقلی است میباشد.

١٣. البته بحث از این که دین محرک مستقلی است یا چرخی از چرخهای حرکت است، با بحث از این که دین عامل توقف و کندی حرکات است جداست. از نظر فروید مثلًا یک چرخِ فرعی است و از نظر کمونیستها یک عامل توقف و انحراف است.

خلاصه

١٤. مجموع مطالب گذشته از این قرار است:

نیاز به محرک

الف. اجتماع بشری پیوسته حرکات و جلواتی دارد، از این نظر با حرکات مکانیکی تفاوتی ندارد که نیازمند به محرک است، خواه آنکه احتیاج به قوه را در باب حرکت مربوط به اصل حرکت بدانیم و خواه به تغییر حرکت.

محرک یا مولّد نیرو یکی است یا متعدد؟

ب. همان طوری که هر دستگاهی که حرکت میکند یک دستگاه مولّد نیرو و بالاخره موتور حرکت دارد و همه حرکتها از او سرچشمه می گیرد، باید دید موتور حرکات اجتماعی چیست؟ و آیا یک موتوره است یا چند موتوره؟ و به هر حال آن موتور یا موتورها کدام است؟ آن موتور یا موتورها مادی است یا معنوی؟

لازمه یک موتوره مادی دانستن این است که تنازع اساس همه چیز باشد

ج. لازمه یک موتوره بودن [١] و آن یک موتور مادی هم باشد یا معنوی باشد اما تعلق به ماده داشته باشد مثل مقام و زیبایی، این است که جامعه را صحنه تنازع بقا بدانیم و بس و همه چیز را فرع و الزامی و لازمه تنازع بقا بشماریم از قبیل تعاون، آزادی.