یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٠٥ - فلسفه تاریخ - موتور اجتماع و موتور تاریخ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥٠٤

یعنی مطرود بودن و زیان بخش بودن هر چیز نیز بستگی دارد به این که با هدف تاریخ مباینت داشته باشد و مفید بودن و با ارزش بودن آن بستگی دارد به این که با هدف تاریخ هماهنگی داشته باشد.

علیهذا چیزهایی که جلو هدف تاریخ و اجتماع و مخصوصاً چرخهای اصلی و زیرین اجتماع را میگیرد و چوب لای چرخ اجتماع میگذارد، یعنی چیزهایی که حرکت اجتماع را کند یا متوقف یا منحرف میکند چیزهایی است که باید از اجتماع طرد شود.

از نظر کمونیستها محرک اصلی تاریخ، عوامل مادی- به معنی اخصّ آن یعنی عوامل اقتصادی- است، چرخهای اصلی و اولی و زیرین و نزدیک به موتور، دهقانها هستند که مواد اولیه تولید میکنند و کارگرها هستند که مواد اولیه را به مواد ثانویه تبدیل میکنند؛ سایر مؤسسات اجتماعی، خواه فرهنگی، قضایی، سیاسی، مذهبی، هنری، اخلاقی، همه چرخهایی است که با موتور اقتصاد به حرکت آمدهاند، بلکه بعضی از اینها طفیلی و انحرافی و برای چوب لای چرخ گذاشتن و منحرف کردن و متوقف کردن این موتور میباشند. به عقیده لنین مذهب همچو چیزی است.

از نظر این مکتب ارزش هر چیزی از قبیل تعاون، اخلاق، صلح، آزادی و استقلال اراده و عمل، فداکاری و امثال اینها با این مقیاس باید ارزیابی شود، و البته قابل ارزیابی نیست. اخلاق باید اخلاق مبتنی بر خودی باشد و ارزش هر مفهوم اخلاقی بستگی به منفعت اقتصادی شخصی دارد، همچنین صلح و فداکاری، عدالت. امکان همزیستی طبقاتی وجود ندارد.

١١. این جهت که تنها عوامل اقتصادی محرک اصلی تاریخ نیستند تقریباً میتوان گفت از نظر خود کمونیستها [١] نیز- اگرچه به روی خود نمیآورند- امری مسلم است. عامل جنسی که فروید صددرصد طرفدار اصالت آن است و عامل برتری طلبی و تسلططلبی که شاگرد وی [یونگ] طرفدار آن است مسلماً عاملهایی