یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢١ - تاریخ - آیا طبیعت تاریخ مادی است؟

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٤٢٠

دارد و تابعی از اوست، به طوری که این اصل صادق است که بگو چه میخورد تا بگویم چه میاندیشد و وضع معاش، وضع فکر را و احساس را و گرایش را تعیین میکند. و اگر طبیعت جامعه را معنوی بدانیم، به معنی این است که غایت تاریخ و محرک اصلی این ماشین بزرگ که او را به حرکت در آورده- ولو بهطور ناخود آگاهانه و در شعور مخفی جامعه [١]- رسیدن به کمال فرهنگی و معنوی و اخلاقی و فلسفی و هنری و بالاخره دینی است. ولی همانطور که روح نیازمند به مرکب بدن است و این مرکب نیازمند به غذا و آب و تیمار و بالاخره ماده است، پس امور مادی به عنوان وسیلهای برای امور معنوی مورد نیاز است که اگر فرض کنیم این نیاز به وسیله امر دیگری رفع شود، مثلًا انسان به شکلی در آید که به تولید و کالا نیاز نداشته باشد، راه خود را بهتر و سادهتر طی میکند.

هفتم این که [در] تحلیل ماهیت نهضتهای تاریخی از قبیل نهضت اسلام، نهضت ابراهیم خلیل، نهضت موسی، نهضت مسیح، نهضت فکری و فلسفی یونان، نهضت فرهنگی و حقوقی رم، نهضت پروتستانتیسم مسیحی، رنسانس اروپا، انقلاب کبیر فرانسه، انقلاب آمریکا، انقلاب اکتبر، نهضت کربلا، نهضت سربداران، نهضت شعوبیه، نهضتهای علویان، نهضت زنج، حمله مغول، حمله اسکندر، انقلاب مشروطیت ایران، نهضت دراویش صفوی، نهضت ١٥ خرداد ایران، نهضت ادبی بعد از مشروطه در ایران، نهضت حروفیه و پسیخانیان، همه این نهضتها را از نظر ماهوی دارای یک ماهیت بدانیم و طبیعت همه آنها را اقتصادی بدانیم هرچند عنوان نهضتْ ادبی، فرهنگی، سیاسی، انتقامی، مذهبی است.

مسئله طبقه و تمایل آن

هشتم. جامعه به قشرهای مختلف تقسیم میشود: فرهنگی، ارتشی، بازرگان، سیاستمدار، روحانی، صنعتکار، سرمایهدار،