یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧١ - امر به معروف و نهی از منکر

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٢٧٠

واعلموا انکم لن تعرفوا الرشد حتی تعرفوا الذی ترکه ...

رجوع شود به دفتر ٩٣، نمره ٤٧.

٩٠. در مسئله امن از ضرر، دو قسمت را باید بحث کرد: یکی این که آیا دفع ضرر غیر (هر چند عظیم باشد) با توجه به ضرر شخصی من (هر چند کم باشد) به حکم لاضرر واجب نیست؟ دوم این که فرق است بین این که غیر که ضرر متوجه اوست فرد باشد یا اجتماع، و به عبارت دیگر به اصطلاح فقها از اموری باشد که شارع نمیخواهد متروک بماند یا از آنها نیست. این دو حساب را باید از هم جدا کرد. در این جا باید داستان لاضرر را کاملًا تشریح کرد و موارد آن را بهطور اجمال ذکر نمود و توجه کرد به تعبیر محقق که میگوید:

مفسده مسئله تقیه هم از همین جا سرچشمه میگیرد. در تقیه هم که در کجا جایز است و در کجا جایز نیست، ریشهاش همین مسئله است.

٩١. امر به معروف و هدایت. ما در دفتر ... شماره ... گفتیم که هدایت اجتماع مثل رانندگی اتومبیل است که هدایت آن، هم احتیاج دارد به فرمان و هم گاز و هم ترمز و احیاناً دنده عقب. فرمان در مواردی است که اجتماع از پیچ باید عبور کند. باید دانست که هر نهضت و هر تحول ضروری به منزله پیچی است در جلو اجتماع، مثل نهضت اجتماعی مشروطیت و نهضت بانوان و نهضت سوسیالیستی.

ولی روحانیون ما فقط میخواهند رل ترمز را داشته باشند و- به قول یکی از طلاب- بلکه میخواهند فقط رل دنده عقب را داشته باشند.

ورود فلسفه و سایر علوم در اسلام، خود یک پیچی بود. هر یک از نهضتهای فرهنگی یک پیچی بوده و هست. امروز اصطلاحی است که میگویند فلانی جریان فلان تحول را هدایت کرد، یعنی تحول و حرکت بود ولی فرمان راست و چپ به دست او بود. در هدایت، رفق ضروری است چنان که در نمرههای ... گفتیم ولی باید دانست همان طوری که با فرد در جریان تحولات روحی باید به نرمی رفتار کرد و