یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٥٢ - امر به معروف و نهی از منکر

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٢٥١

در مبارزه با منکر قمارِ زنها منطق را دخالت داد. و معنای فکر اجتماعی و بحث اجتماعی و عمل اجتماعی همین است که عوامل و علل و معلولات اجتماعی را بشناسیم و اگر نه ما مرد اجتماع نیستیم.

در مبارزهای که حتی با ملاحده و مادیین و توده ایها دولت و روحانیت میکنند همین است که اعمال زور و سرنیزه کنند. در موضوع کتب ضلال منطق خوبی هست و آن اینکه همان طوری که سموم را از دسترس دور میگذارند آنها را نیز چنان کنند ولی ما در همین کار هم اعمال خشونت میکنیم.

ما جز «پند» و «بند» نمیشناسیم، معتقدیم ابتدا باید پندهای تحکم آمیز کرد و بعد هم اعمال زور و جبر کرد و «چون پند دهند نشنوی، بند نهند». ما باید بدانیم که در راه امر به معروف و نهی از منکر غیر از پند و بند، منطق دیگر هم هست که صحیحتر است.

٤٥. در حدیث است که امر به معروف سه مرحله دارد: مرحله قلب، مرحله زبان، مرحله دست، و به تعبیر دیگر: مرحله فکر و نیت و مرحله نطق و بیان و مرحله عمل. ما از این سه مرحله تا کنون اینطور استنباط کردهایم که مرحله قلب یعنی مرحله جوش و خروش و لعن و نفرین و اعمال عصبیتهای جاهلانه، و مرحله نطق و بیان یعنی مرحله پندها و اندرزهای خشک و تحکم آمیز و بیهدف، و مرحله دست یعنی مرحله اعمال زور و خشونت و زدن و بستن و دهان خرد کردن.

در حالی که میتوان گفت که مرحله قلب و دل یعنی مرحله علاقه و فکر. ما اول باید علاقه و اخلاص داشته باشیم، بی علاقه و ریاکار و مغرض و مستأکل دنیا به دین نباشیم و بعد هم فکر و منطق صحیح داشته باشیم و ثانیاً در مرحله زبان بیان حقیقت روشن کن داشته باشیم نه اوامر و نواهی تحکم آمیز، به وسیله زبان و قلم میتوان حقایق را روشن کرد و در خور فهم و هضم روحی افراد قرار داد و در مرحله سوم باید منطق عملی داشته باشیم، یعنی راه عملی را انتخاب کنیم و طی نماییم و البته گاهی اوقات خود اعمال زور راه