یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٨ - زمان و مقتضیات آن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٧٧

آیا میتوان گفت در روابط انسان با خدا به تبع تغییر وسایل زندگی باید تغییر حاصل شود، بنابراین سفر که در قدیم قطعة من السفر بود مجوز ترک روزه و قصر نماز بود اما امروز نباید مجوز بشود و یا آنکه ملاک سفر متناسب با وسایل امروز باشد نه با وسایل قدیم؟

آیا میتوان گفت در روابط انسان و عالم نیز به تبع ترقی علم باید تغییر حاصل شود، مثلًا در قدیم گوشت خوک حرام بود به واسطه میکربی که در او هست، ولی امروز که قادرند خود آن را به وسایل خاصی از بین ببرند پس باید حلال بشود؟

در جواب باید گفت اجتهاد برای تشخیص همین امور است.

چیزی که هست مجتهد معمولًا چیزهای دیگر را نیز در این امور ملاحظه میکند. مجتهد نباید سرعت در قضاوت داشته باشد و فوراً قبول کند که ملاک همینهاست، پس روح حکم که همان ملاک است فعلًا موجود نیست.

٣٨. گفتیم که مقررات دینی یا مربوط است به روابط انسان با خدا یا با خود یا با جهان یا با انسانهای دیگر. تطور زندگی اجتماعی ایجاب نمیکند در روابط انسان با خدا یا با خود یا با جهان تغییری حاصل شود.

آنچه احیاناً تصور میشود این است که در روابط انسان با انسانها یعنی در حقوق و تکالیف انسانها با یکدیگر در اثر پیشرفت و تطور و تکامل بشر در زندگانی اجتماعی [تغییر] حاصل شود. در اینجا باید بگوییم اولًا ببینیم تطور اجتماعی در چه قسمتهایی واقع شده. آیا در ابزارهای زندگی واقع شده یا در عقل و فکر و بالا رفتن سطح فکر وی پیدا شده؟ اما تطورات فنی و علمی که تحت عنوان اینکه عصر عصر برق و رادیو است [١]، عصر عصر تلفن و تلگراف و