یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٦ - یادداشت اسلام و مقتضیات زمان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٥٥

قوانین جهان مانند قوانین تکامل. چه مانعی دارد که قوانینی وضعی تعیین کننده خط سیر تکاملی بشر باشد؟

پرسشی که بیشتر تکرار میشود این است که احتیاجات متغیر است، پس قوانین نیز باید متغیر باشد.

جواب این است که بعضی احتیاجات ثابت است و بعضی متغیر.

اسلام برای احتیاجات ثابت قانون ثابت وضع کرده و برای احتیاجات متغیر وضع متغیری در نظر گرفته است و این است آن چیزی که هر مسلمان فهمیدهای از آن احساس غرور میکند و ما آن را توضیح خواهیم داد. اما ذکر دو نکته را قبلًا لازم میدانیم:

ز. نکته اول اینکه اکثر افرادی که دم از مقتضیات زمان میزنند، خیال میکنند که هر تغییری تکامل است، بعلاوه خیال میکنند لازمه جبر زمان است، در صورتی که نه هر تغییری تکامل است و نه جبر و الزامی در کار است. زمان همان طوری که پیشرفت دارد انحراف هم دارد. با پیشرفت زمان باید پیش رفت و با انحراف زمان هم باید مبارزه کرد.

ح. نکته دوم اینکه بعضی مانند نویسنده چهل پیشنهاد، مشکل انطباق اسلام با زمان را اینطور حل کردهاند که هر وقت زمان تغییر کرد قوانین اسلام را نسخ میکنیم. اگر معنی قابلیت انطباق قابلیت منسوخ شدن است، همه قوانین عالم همین طورند. مثل این است که کسی بگوید کتابخانه داشتن وسیله خوبی برای لذت بردن از عمر است و وقتی که توضیح بخواهید، بگوید چون هر وقت هوس کیف کردیم آن را حراج میکنیم و با پولش بساط عیش و نوش راه میاندازیم.

ط. آن نویسنده میگوید اسلام سه قسمت است: اصول عقاید، عبادات، قوانین مدنی و اجتماعی؛ قسم سوم جزء دین نیست و پیغمبر به اعتبار زمامداری آن را وضع کرد. از یک نفر مسلمان باورکردنی نیست اینقدر بیخبری! قرآن میگوید: لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط. بعلاوه این نغمه از